Konopie żywią i leczą

Konopie Cannabis sativa L. (Cannabaceae) to jedna z najdawniej uprawianych roślin. Konopie siewne są uprawiane głównie ze względu na olej pozyskiwany z nasion oraz włókna (konopie oleiste lub włókniste). Odmiany konopii indyjskich są bogate w delta-9-tetrahydrokanabinol (THC), związek o właściwościach psychotropowych, ale też przeciwbólowych i przeciwzapalnych – dlatego te odmiany konopi (marihuana) są stosowane w medycynie.

W mediach słyszymy głównie o nielegalnych uprawach marihuany, czy o paleniu jointów przez celebrytów. Znacznie mniej wiadomo o zastosowaniach przemysłowych i medycznych tej rośliny oraz o jej bioaktywnych związkach. Normy prawne Unii Europejskiej określają, że zawartość THC poniżej poziomu 0,3 proc. definiuje taką odmianę jako przemysłową, przez co można ją uprawiać, np. na paszę. W Polsce zostało wyhodowanych kilka rodzajów konopi włóknistych, przystosowanych do naszego klimatu. Duże zasługi w uprawie i upowszechnianiu konopi ma Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Leczniczych w Poznaniu.

W konopiach zidentyfikowano ponad 500 związków, w tym ponad 80 różnych kanabinoidów. Właśnie kanabinoidy są najbardziej charakterystyczne dla tej rośliny. Oprócz THC, w konopiach występuje kanabidiol (CBD) oraz kanabichromen, kanabigerol i in.

Olej konopny

Nasiona konopi to cenny surowiec; zawierają od 25 do 35 proc. tłuszczu, który ma zielone lub brązowo-zielone zabarwienie i charakterystyczny zapach i smak. Olej konopny był znany i wykorzystywany od starożytności, ale na większą skalę jest produkowany od niedawna. Jest polecany jako składnik diety ze względu zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych: kwasu linolowego (omega-6) oraz α-linolenowego (omega-3). Kwasy tłuszczowe, zwłaszcza nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) szeregu omega-3, są nieodzowne w budowie błon komórkowych, a ich niedobór może powodować wiele patologii. O efektywnym wykorzystaniu NNKT przez organizm decyduje nie tylko ich ilość, ale także odpowiedni stosunek omega-6/omega-3. Za optymalny uznano 3:1, tymczasem w typowej diecie sięga on 25:1. W przypadku oleju konopnego ta proporcja wynosi ok. 3:1, co powoduje, że ten olej jest w czołówce polecanych tłuszczów. Oprócz kwasów nienasyconych, w oleju konopnym są także: fosfolipidy, sitosterole, tokoferole, karotenoidy, terpeny. Ich obecność wspomaga korzystne działanie oleju. Terpeny nadają mu charakterystyczny zapach; terpeny i sterole (β-sitosterol) wpływają na jego właściwości przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe. Olej konopny zawiera mieszaninę tokoferoli (witamina E) oraz tokotrienoli, które wykazują silne działanie antyoksydacyjne. Związki te ograniczają ryzyko powstawania chorób sercowo-naczyniowych, neurodegeneracyjnych i nowotworów.

Olej konopny jest coraz częściej wykorzystywany przez przemysł spożywczy. Dietetycy polecają go jako dodatek do potraw, można przyjmować 1 łyżkę oleju, jeden lub dwa razy dziennie. Przeciwwskazania dotyczą osób chorujących na żołądek, śledzionę czy cierpiących na biegunkę. Przedawkowanie grozi rozstrojeniem układu pokarmowego. Olej z konopi jest dobrym źródłem kanabinoidów w diecie. Olej konopny wzbogacony w CBD może być stosowany w suplementacji diety ‒ sugerowane spożycie CBD to 5 mg dziennie.

CBD i THC w medycynie

Odmiany konopi o dużej zawartości THC są stosowane w medycynie. Marihuana zawiera powyżej 10 proc. THC, a niekiedy nawet ponad 30 proc. składu kanabinoidów. Oprócz działania euforycznego, THC łagodzi objawy towarzyszące stanom zapalnym, ma też właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Działanie THC łagodzące ból, poprawiające nastrój, powinno być szerzej wykorzystane w leczeniu paliatywnym, zwłaszcza chorych w terminalnej fazie raka. Dystrybucją „medycznej marihuany” na receptę dla pacjentów z chorobą nowotworową, stwardnieniem rozsianym czy astmą w Polsce będą się zajmować aptekarze. Mieszanina THC i CBD 1:1 jest lekiem na stwardnienie rozsiane (w Kanadzie).
Bardzo interesujący okazał się kanabidiol, który ma szeroki zakres korzystnych działań w przypadku zaburzeń psychicznych. Ma działanie antypsychotyczne, może modulować euforyczne efekty po zażyciu THC, wspomagać leczenie uzależnień od alkoholu i nikotyny. Badania wskazywały, że CBD wpływa korzystnie na stany lękowe i depresję, ma też działanie neuroprotekcyjne, uspokajające i przeciwdrgawkowe. Bardzo trudną do leczenia chorobą, w przypadku której zaczęto już stosować preparaty zawierające kanabidiol jest epilepsja. CBD wydaje się być substancją o dużym bezpieczeństwie stosowania.

Obecnie, nasze życie przebiega w coraz większym stresie, a dla zapewnienia równowagi potrzebujemy sprawnej pracy układu endokanabinoidowego. Coraz lepiej udokumentowany jest syndrom niedoboru endokanabinoidów, który występuje przy migrenach, fibromialgii, zespole wrażliwego jelita i niektórych chorobach psychicznych. Sugerowano, że włączenie do diety kanabinoidów z konopi może pomóc złagodzić objawy niedoboru endokanabinoidów. Dobrym rozwiązaniem jest skorzystanie z oleju z konopi, a zwłaszcza stosowanie oleju wzbogaconego w CBD.

prof. Iwona Wawer