Przyprawy o właściwościach rozgrzewających organizm

Natura obdarowała nas gatunkami roślin, które ze względu na smak i aromat wykorzystywane są do przyprawiania potraw. Goździki, imbir, kardamon, cynamon to przyprawy, po które chętnie sięgamy jesienią i zimą. Zawierają one związki, które wykazują także właściwości prozdrowotne. Dodawane do potraw wzmocnią odporność, rozgrzeją nie tylko ciało, ale też … zmysły.

Imbir

Imbir lekarski (Zingiber officinale) to zielna roślina wytwarzająca kłącze podzielone na bulwiaste odcinki oraz pędy dorastające do 1,5 metra wysokości. Ma równowąskolancetowate liście, a kwiaty jasnożółte. Gatunek pochodzi prawdopodobnie z południowo-wschodniej Azji, uprawia się go w Afryce, Chinach, Indiach, Jamajce. Imbir to jedna z najstarszych przypraw korzennych stosowana powszechnie w wielu kuchniach świata. Surowcem zielarskim są obrane, świeże lub wysuszone kłącza („korzenie”), zawierające olejek eteryczny, żywicę, skrobię, cukry, sole mineralne i kwasy organiczne (szczawiowy, jabłkowy, bursztynowy). Imbir stosowany jest jako lek, przyprawa oraz afrodyzjak. Ziele cieszy się wielkim uznaniem w medycynie chińskiej, tybetańskiej oraz w Ayurwedzie. Wiele badań wykazało, iż składniki zawarte w imbirze mają możliwość hamowania rozwoju drobnoustrojów: bakterii, wirusów, grzybów, a także pasożytów. Działa przeciwzapalnie, żółciopędnie oraz pobudzająco na pracę przewodu pokarmowego. Zalecany jest profilaktycznie w chorobie lokomocyjnej (Lokomotiv), jako środek przeciwbólowy, a także przeciwmigrenowy. Obniża poziom cholesterolu, zmniejszając oksydacjię frakcji LDL, może więc zapobiegać rozwojowi miażdżycy. Wykazuje też działanie napotne, wykrztuśne, przeciwwrzodowe oraz antynowotworowe. Imbir jest powszechnie stosowaną przyprawą w naszej kuchni. Dodaje się go napojów, zup, sosów, mięs, pikantnych i słodkich potraw. Wchodzi w skład przyprawy curry. Dodawany jest do wyrobów cukierniczych, napojów alkoholowych (np. likiery ziołowe), a mieszkańcy krajów anglosaskich delektują się piwem imbirowym (ginger beer).

Cynamon

Cynamonowiec to roślina wymieniana już w Starym Testamencie, znana i ceniona przez starożytnych Greków, Rzymian i Chińczyków. Egipcjanie stosowali go jako kadzidło, ale też balsamowali nim zwłoki. Był dodatkiem do maści stosowanych jako kosmetyki.

Cynamonowiec cejloński (Cinnamomum zeylanicum) to wiecznie zielone drzewo z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae), które osiąga do 12 m wysokości. Wytwarza jajowate, skórzaste i zielone liście oraz żółtawo-zielone kwiaty. Owoc stanowi czarna jagoda. Roślina uprawiana jest na Sri Lance, Seszelach, Mauritiusie i Madagaskarze. Wytwarza olejek, którego głównym składnikiem jest aldehyd cynamonowy (68-75%) i eugenol (ok. 8-10%). Cynamon pozyskuje się z kory cynamonowca. W medycynie ludowej cynamon stosowano na dolegliwości układu pokarmowego, zaburzenia czynności nerek oraz jako środek przeciwbólowy (bóle mięśni i stawów oraz bóle menstruacyjne). Dzięki właściwościom rozgrzewającym zalecano go w przypadku wychłodzenia organizmu oraz na wzmocnienie odporności, zwłaszcza przy ostrych przeziębieniach. Współcześnie prowadzone są badania nad możliwością wykorzystania cynamonu w leczeniu cukrzycy, nowotworów (rak szyjki macicy, jelita grubego, piersi, jajnika, płuca, białaczki i czerniaka), chorób sercowo-naczyniowych (obniża ciśnienie krwi, normalizuje poziom glukozy, cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL i HDL cholesterolu) oraz w chorobie Alzheimera. Cynamon to naturalny środek zalecany przy dolegliwościach trawiennych, braku apetytu, wzdęciach, biegunkach, skurczach żołądka i wrzodach. Pomaga pozbyć się zgagi. Wyciągi z kory cynamonowca są składnikiem preparatów poprawiających trawienie (np. Zioła Szwedzkie) oraz przeciwbakteryjnych, wzmacniających i rozgrzewających (np. Amol, Aromatol). Cynamon działa też przeciwbólowo i przeciwzapalnie, dlatego też dodawany jest też do pasty do zębów.

Kardamon

Kardamon (Elettaria cardamomum) to roślina z rodziny imbirowatych porastająca dziko tereny Półwyspu Indyjskiego, Chiny, Indonezję, zaś uprawiana jest w krajach Ameryki Środkowej. Osiąga około 3 m wysokości. Wytwarza szerokie liście oraz owoce z małymi czerwono-brunatnymi nasionami, z których wytwarza się aromatyczną przyprawę zawierającą: olejek eteryczny, sterole roślinne, sole mineralne i błonnik. Kardamon jako przyprawa dodawany jest do kawy, herbaty, deserów, pierników, ziołowych chlebów, grzańców, kompotów, dań mięsnych oraz mieszanek przyprawowych. Wchodzi w skład: garam masala oraz curry. Kardamon to nie tylko przyprawa, to również lek na wiele dolegliwości. Wspomaga pracę przewodu pokarmowego: pobudza trawienie i apetyt, likwiduje nudności, nadkwasotę, wzdęcia, gazy, a także zgagę. Odświeża oddech, działa moczopędnie, oczyszczająco, antybakteryjnie i przeciwwirusowo. To naturalny lek na przeziębienie, grypę, kaszel, zapalnie gardła, gdyż działa rozgrzewająco i antybakteryjnie. Badania naukowe potwierdziły, iż kardamon obniża ciśnienie krwi, chroni przed zakrzepami, obniża poziom cholesterolu, działa przeciwnowotworowo i przeciwzapalnie. Jest też doskonałym afrodyzjakiem.

Goździki

Goździkowiec wonny, zwany goździkowcem aromatycznym (Eugenia caryophyllata) to wiecznie zielone drzewo z rodziny mirtowatych (Myrtaceae) osiągające do 15 m wysokości i rosnące m.in. na Filipinach, Indonezji, Tanzanii, na Molukkach, Zanzibarze, Seszelach oraz w Indiach Zachodnich. Owocuje dopiero po ok. 10 latach, wytwarzając różowe pąki, które po wysuszeniu przybierają barwę rdzawobrązową. Surowcem leczniczym są wysuszone pąki kwiatowe (Flos Caryophylli), zwane goździkami. Zawierają one olejek eteryczny, garbniki, kwas oleanolowy i związki śluzowe. Już w starożytności stosowano je do odświeżania oddechu – rozgryzano kilka goździków i przytrzymywano chwilę w ustach. Zabieg ten pomagał także w przypadku bólu zęba. Goździki wykazują działanie przeciwbiegunkowe, przeciwgrzybicze w przypadku Candida albicans oraz pobudzają trawienie i zapobiegają zakażeniom przewodu pokarmowego. Goździki są idealnym dodatkiem do kawy, herbaty, niektórych potraw, a zwłaszcza do ciast, np. pierników. Pomarańcza ze wbitymi w nią goździkami to piękna, a zarazem pachnąca ozdoba stołu.

Kurkuma

Kurkuma, czyli ostryż długi, ostryż domowy (Curcuma longa) to bylina z rodziny imbirowatych, uprawiana w obszarze okołorównikowym. Surowiec zielarski stanowi kłącze kurkumy długiej (Curcumae longae rhizoma). Kurkuma wchodzi w skład przyprawy curry i różnych marynat. Jest naturalnym środkiem barwiącym potrawy i konserwującym (E 100). Liczne badania naukowe wskazują, że kurkumina, zapobiega przerzutom zmian nowotworowych, m.in. raka płuca, wątroby, żołądka, piersi. Wykazano też, że związki czynne kurkumy działają przeciwbakteryjnie, likwidując stany zapalne wywołane przez bakterie. Chroni wątrobę przed toksynami oraz obniża poziom cholesterolu. Zalecana jest osobom cierpiącym na reumatoidalne zapalenie stawów, gdyż wzmacnia elastyczność i zmniejsza obrzęki stawów. Dzięki właściwościom rozgrzewającym stosowana jest na poprawienie trawienia, redukowanie guzów macicznych, rozpuszczanie kamieni żółciowych i uśmierzanie bólów menstruacyjnych. Badania naukowe potwierdzają, iż kurkuma spożywana codziennie w dawce 3,6–8 g nie powoduje żadnych skutków ubocznych.

Przepisy

Potrawka z indyka

Składniki: 200 g piersi z indyka, cebula, pomidory, 3 ząbki czosnku, 2 cm imbiru, chilli, 1 łyżeczka kurkumy; 2 łyżki oliwy, sól i pieprz do smaku, ryż brązowy

Sposób przygotowania: Ryż ugotować zgodnie z instrukcją na opakowaniu. Cebulkę obrać, pokroić i krótko podsmażyć na oliwie. Dodać przeciśnięty przez praskę czosnek, starty imbir i pozostałe przyprawy. Pomidory obrać ze skórki i dodać do potrawy. Mięso pokroić w kostkę, dodać do garnka, wymieszać. Doprawić solą i pieprzem, dusić ok. 20-25 minut. Podawać z brązowym ryżem.

Ciasteczka korzenne

Składnik: 300 g mąki (owsiana, orkiszowa), 1 łyżeczka proszku do pieczenia, 50 g oleju kokosowego, 6 łyżek miodu, jajko, dwie łyżki przyprawy do piernika (zmieszany cynamon, imbir, goździki, gałka muszkatołowa), orzechy, rodzynki,

Sposób przygotowania: Na stolnicy wymieszać mąkę z proszkiem do pieczenia i przyprawami, dodać olej, roztrzepane jako, miód, orzechy, rodzynki i zagnieść ciasto. Włożyć do lodówki na ok. godzinę. Po tym czasie rozwałkować i wykrawać foremkami ciastka. Piec ok. 10-15 min w piekarniku nagrzanym do 170 stopni.

Herbatka imbirowa

Składniki: 2 plastry świeżego imbiru, miód naturalny, szklanka wody, sok z cytryny, szczypta kurkumy

Imbir gotować ok. 20 min. Ostudzić. Wlać do filiżanki, dodać miód, świeży sok z cytryny/plasterek, kurkumę.

Deser z dynią

400 ml mleczka kokosowego, ok. 1kg dyni, gruszka, jabłko, 2 goździki, cynamon, plasterek imbiru, 4 śliwki,

Sposób wykonania: Mleczko kokosowe zagotować, dodać dynię, jabłko, gruszkę, śliwki, goździki, starty imbir, śliwki. Gotować ok. 20 minut.

Agnieszka Bożek