Mirosław Prandota

Karnozyna – co warto wiedzieć o jej roli w organizmie

Starzenie się to naturalny proces zmniejszania się biologicznej aktywności organizmu wraz z wiekiem. No cóż? Każdy chciałby być piękny, zdrowy oraz bogaty i to jak najdłużej, ale życie nie pieści, wprawdzie bogactwo jest podobno w zasięgu naszych nieograniczonych możliwości, natomiast zdrowie, a także towarzysząca mu uroda wymagają dostarczania sobie cały czas odpowiedniego paliwa, aby nasze pragnienia nabrały mocy sprawczej.

Utracony ślad

Paliwo, jakiego nam potrzeba, aby zbyt łatwo nie poddawać się przemijaniu, nosi nazwę KARNOZYNA. Jest to jeden z kilku naturalnych składników typu anti-aging (przeciwstarzeniowych), które uszczęśliwiają nasz organizm mniej więcej do trzydziestki, a później ulatniają się w niebyt, pozostawiając coraz mniejszy ślad po sobie. Jakie są konsekwencje tego "rozstania"? Ano takie, że stopniowo zmniejsza się zdolność regeneracji tkanek, a także możliwości adaptacyjne organizmu. Komórki żyją coraz krócej, aby w końcu utracić zdolność dzielenia się. Ten naturalny proces określany jest mianem degeneracji organizmu.

Co nam pozostaje? Otóż samokontrola, a to z kolei oznacza, że nie wolno puszczać organizmu samopas, "bo i tak w końcu umrę!" Owszem, trudno z tym się nie zgodzić, ale pośpiech nie jest tu mile widziany. Mile widziana jest karnozyna.

Utrata napędu

Karnozyna należy do podstawowych dipeptydów, czyli organicznych związków chemicznych zbudowanych z połączenia dwóch aminokwasów – histydyny i beta-alaniny w wyniku biosyntezy jako pierwotne produkty trawienia białek. Zapamiętajmy termin "BETA-ALANINA", bo będzie on kluczowy w dalszych rozważaniach.

Karnozyna występuje w mięśniach, w centralnym układzie nerwowym, w mięśniu sercowym oraz w innych tkankach i narządach całego ciała.

Jest substancją naturalną, dostarczoną nam przez matkę-naturę podczas narodzin, ale nietrwałą. Po 30. roku życia zaczyna jej systematycznie ubywać, a jednocześnie z tym ubytkiem organizm wytraca swoją siłę napędową. Niezbędna staje się suplementacja.

Minęło sto lat

Substancja ta została odkryta przez naukowców rosyjskich na początku XX wieku, w kilkanaście lat później tematem zainteresowali się Amerykanie, a jeszcze później uczeni australijscy. Jednak to Rosjanie zdołali jako pierwsi wprowadzić na rynek kilka produktów na bazie karnozyny, spośród których największym powodzeniem od dość dawna cieszy się 1-procentowy roztwór acetylokarnozyny zapobiegający zaćmie, a nawet służący leczeniu jej z dobrym skutkiem.

W ciągu minionych lat przeprowadzono już wiele doświadczeń z zastosowaniem karnozyny, zarówno na myszach jak i na wolontariuszach. Wyniki okazały się tak zachęcające, że substancja ta stosunkowo szybko weszła na rynek suplementów, czyniąc wiele nadziei użytkownikom.

Wsparcie dla ciała

Z przeglądu różnych artykułów wynika, że karnozyna została rygorystycznie zbadana i udowodniono klinicznie, że zapewnia ona wsparcie co najmniej w pięciu głównych obszarach:

Karnozyna wspiera zdrowie mózgu. Wykazano, że jej silne właściwości antyglikacyjne wspierają funkcje poznawcze i ostrość umysłu. Karnozyna może również zmniejszać okazjonalny niepokój, wspomagać pamięć, opóźniać zmęczenie psychiczne, przyspieszać funkcjonowanie wykonawcze i zwiększać koncentrację.
Karnozyna wspomaga pracę mięśni. Zapewnia zdolność buforowania pH (odkwasza), a jednocześnie ma właściwości przeciwutleniające (niszczy wolne rodniki), aby budować lepsze mięśnie, co jest niezbędne do utrzymania zdrowej sylwetki, wspomagania równowagi i utrzymania siły do codziennych czynności i ogólnej jakości życia.
Karnozyna wspomaga zdrowie serca. Pomaga regulować skurcze mięśni i zapobiega utlenianiu lipidów we krwi. Wspiera również zdrowe krążenie, co z kolei ma niebagatelny wpływ na na optymalny poziom ciśnienia krwi.
Karnozyna przyczynia się do ogólnej ochrony ogólnoustrojowej. Właściwości przeciwutleniające karnozyny zapewniają ochronę przed uszkodzeniami powodowanymi przez wolne rodniki w całym organizmie. Karnozyna zapewnia wielosystemowe wsparcie dla podstawowej struktury i funkcji zdrowej odporności. Chelatuje również metale ciężkie i wspiera zachowanie właściwego poziomu cukru we krwi. 5.
Karnozyna wspiera zdrowie kości. Korzystnie wpływa na zdrowie kości i stawów poprzez działanie antyglikacyjne. Karnozyna może również stymulować wzrost kości, co przyczynia się do ogólnej integralności szkieletu.

Organiczny "horror"

W tekście powyżej dwukrotnie został użyty termin "glikacja". Najwyższy czas wyjaśnić, w czym rzecz.

Przez glikację rozumie się niekorzystne oddziaływanie krążącego we krwi cukru (pamiętajmy, że węglowodany to też cukier!), przyłączanie się go do różnych cząsteczek białkowych i zmienianie ich właściwości albo po prostu doprowadzenie do destrukcji białka, czyli do zużywania się tkanek. Najlepiej widać to po skórze, oczach i układzie nerwowym. Jest to proces samoistny, to znaczy odbywający się bez udziału enzymów, które w innych okolicznościach przyspieszają reakcje chemiczne. Szybkość zachodzenia glikacji jest zawsze zależna od aktualnego stężenia glukozy we krwi oraz od temperatury – im wyższa, tym większa jest energia cząsteczek cukru do niszczenia białek.

Zmiany zachodzące pod wpływem glikacji są na tyle rozległe, że inicjują proces mniej lub bardziej przyspieszonego starzenia się organizmu. Przykładowo wygląda to następująco:

Kolagen – zwiększa się liczba wiązań krzyżowych między cząsteczkami, co sprawia, że włókna kolagenowe sztywnieją i mają zmniejszoną zdolność do regeneracji.
Kwasy nukleinowe (DNA) – są to cząsteczki żyjące bardzo długo, ale stąd bierze się ich gotowość do ulegania znacznej modyfikacji pod wpływem cukru, a to prowadzi do zmian w materiale genetycznym.
Albumina – główny ilościowo składnik białkowy osocza, jego rola polega na przenoszeniu wielu biologicznie czynnych związków (witamin, hormonów). Glikacja upośledza jej funkcje transportowe.
Dysmutaza ponadtlenkowa – enzym służący do walki z wolnymi rodnikami. Glikacja hamuje jego działanie, więc wolne rodniki namnażają się i szkodzą.

Na podanych przykładach nietrudno zrozumieć, że wszystkie zmiany tego rodzaju utrudniają realizację funkcji organicznych, a tym samym osłabiają organizm. Im wyższy stopień osłabienia, tym bardziej uwydatniają się oznaki degeneracji organizmu.

Nowa mobilizacja

Jak widać z przytoczonych przykładów, organizm nie poddawany działaniu odpowiedniej suplementacji czuje się osamotniony, a jego działania korekcyjne (które mimo wszystko się dzieją zgodnie z teorią homeostazy, czyli usilnego "łapania równowagi") nie mają takiej siły oddziaływania, aby bronić się przed procesem degeneracji komórek, wszak "bojówki" karnozyny oraz innych antyoksydantów zostały "zdemobilizowane" w dość wczesnym okresie życia.

I właśnie dlatego w wieku średnim nasuwa się konieczność powtórnego zaopatrzenia organizmu w odpowiednią baterię obronną, a w tym wypadku w karnozynę. Będzie jeszcze lepiej, gdy karnozyna otrzyma dodatkowe wsparcie od bardzo aktywnego minerału, jakim jest cynk. To suplement diety, który jest również niezbędny do wzrostu i prawidłowego funkcjonowania organizmu, w tym funkcji odpornościowych i hormonalnych oraz krzepnięcia krwi. Zarówno karnozyna, jak i cynk znajdują się w czerwonym mięsie, drobiu i w rybach, ale oczywiście nie jesteśmy w stanie wykorzystać samej diety do zagwarantowania sobie wystarczającej dawki o charakterze obronnym. Możemy nie lubić pigułek, ale powinniśmy polubić ich siłę sprawczą.

Na marginesie informuję, że w ośrodkach naukowych USA został już wyprodukowany nowy złożony związek, który zawiera zarówno cynk, jak i karnozynę, zwany karnozyną cynku (ZnC).

Karnozyna w rzeczywistości zwiększa wchłanianie cynku z dwóch powodów: po pierwsze, wzmacnia jego rozpuszczalność, a po drugie, zapewnia przedłużone uwalnianie cynku do tkanek organizmu. Wykazano, że połączenie cynku i karnozyny ma większe korzyści zdrowotne w porównaniu z izolowanymi formami tych samych elementów. Badania wykazały już regenerujący wpływ obydwu suplementów na tkanki nabłonkowe organizmu, w tym na przewód pokarmowy, skórę i wątrobę. Inaczej mówiąc, połączenie cynku i karnozyny może zapewnić większe korzyści zdrowotne, gdy są uzupełniane razem.

Suplement mistrzów

Wartą szczególnego podkreślenia jest ta właściwość karnozyny, która poprawia wyniki w sporcie wyczynowym. Udowodniono mianowicie, że zwiększenie poziomu karnozyny w organizmie wydłuża wytrzymałość, przyspiesza czas regeneracji, poprawia koncentrację i szybciej buduje mocne mięśnie. Powód jest prosty: jak już wcześniej wspomniałem, karnozyna odpowiada za zmniejszenie gromadzenia się kwasu mlekowego w mięśniach, zmniejszając tym samym uczucie zmęczenia podczas wysiłku.

Na tym polu zasłużył się amerykański biochemik, dr Roger Harris, który przez 40 lat badał efekty suplementacji karnozyną. W trakcie swojej działalności badawczej opracował metodę biopsji przezskórnej która umożliwiła bezpośrednie badanie metabolizmu mięśni w odpowiedzi na ćwiczenia o wysokiej intensywności z uprzednim zastosowaniem karnozyny. Wkrótce stało się jasne, że synteza karnozyny była uzależniona od dostępności beta-alaniny; której niewielkie ilości są zarówno syntetyzowane w organizmie, jak i przyjmowane z pożywieniem.

Szeroko zakrojone badania na temat beta-alaniny zaowocowało znaczącym postępem w nauce o mięśniach i żywieniu sportowców, a beta-alanina jako prekursor karnozyny okazała się skuteczna w ponad 55 badaniach naukowych, z których większość została opublikowana w recenzowanych czasopismach.

Dostawa energii

Karnozyna jest nie tylko dla sportowców. Istnieją wyjątkowe korzyści dla ogólnego dobrego samopoczucia mięśni u wszystkich aktywnych dorosłych. Między innymi, suplement ten, powodując rozkurcz mięśni gładkich naczyń krwionośnych, ma możliwość obniżania ciśnienia krwi. Poprawia też wieńcowy przepływ krwi, a tym samym zmniejsza ewentualną rozległość obszaru niedokrwienia w mięśniu sercowym.

Istnieją również dowody na to, że wydzielanie się karnozyny do mięśni podczas treningu lub pracy fizycznej poprawia neurotransmisję (linia mózg – mięsień) oraz funkcje fizjologiczne narządów, umożliwiając im dostarczanie energii potrzebnej do zwiększonego wysiłku.

Niezwykle istotna jest też zdolność regulacyjna karnozyny jako odpowiedź na nadmiar substancji szkodliwych. Między innymi zdolna jest zapanować nad tendencją krwi do tworzenia skrzepów we wszystkich tkankach, co manifestuje się poprzez rozdrobnienie (ścieńczenie) cząsteczek krwi, aby zapobiec ewentualnej możliwości ich grupowania się.

Podczas gojenia się ran w obecności karnozyny dochodzi do „ponadplanowanego” wydzielania się czynników hormonu wzrostu, co sprzyja przyspieszeniu procesu leczenia uszkodzonych tkanek.

W kolejnych badaniach zaobserwowano zasadniczy wpływ karnozyny na regenerację starych i tworzenie się nowych naczyń krwionośnych po uszkodzeniu ciała.

Tempo odmładzania

W obiegu powszechnym istnieje kilkanaście produktów typu anti-aging, zweryfikowanych i wysoko cenionych przez osoby dbające o siebie. Jednak właśnie karnozyna została uznana przez wszystkie ośrodki badawcze za suplement numer 1 w tym kontekście. Uznano, że nie ma drugiego takiego suplementu, który by miał taką siłę działania w procesie regeneracji (mówi się nawet bezpośrednio: "odmładzania") komórek we wszystkich tkankach. Nie ulega przy tym wątpliwości, że za największy sukces uważa się zdolność regeneracyjną karnozyny w centralnym układzie nerwowym. Podobno czas "odmładzania" komórek nerwowych wynosi od 3 do 6 miesięcy.

Istotną funkcją karnozyny jest też jej właściwość regulowania układu immunologicznego. Pamiętamy, że podczas epidemii Covid-19 wszystkie naukowe ośrodki medyczne zalecały przyjmowanie cynku jako antidotum na nie do końca określonego wirusa. A przecież działanie karnozyny polega między innymi na dostosowaniu funkcji immuno do aktualnych potrzeb osłabionego organizmu tak, aby możliwe było skuteczne reagowanie na zagrożenia. Jak wspomniałem wyżej, wspólne działanie cynku i karnozyny znacznie by tę odporność podniosło.