Czarnuszka siewna – bogactwo składników dla zdrowia

Czarnuszka siewna (Nigella sativa) to roślina z gatunku jaskrowatych. Pochodzi naturalnie z Turcji i Iraku, ale obecnie rozprzestrzeniła się jako gatunek introdukowany (czyli wprowadzony sztucznie przez człowieka) na obszar basenu Morza Śródziemnego oraz innych krajów. Czarnuszka siewna jest również uprawiana w Polsce z uwagi na swoje wybitne właściwości. Nigella s. stosowana była już od starożytności, a wspomniana jest między innymi w Biblii (Księga Izajasza). Już chociażby te fakty niech świadczą o niezwykłości tejże rośliny.

Trochę historii

Źródła podają, że ta użytkowa roślina znana była w starożytnym Egipcie co najmniej od XVI w. p.n.e., a dzbany z jej nasionami znaleziono nawet w grobie faraona Tutanchamona. Początkowo czarnuszka siewna stosowana była jako przyprawa, a wiele lat później odkryto jej właściwości lecznicze, o czym pisał m.in. grecki lekarz Pedanios Dioskurydes, żyjący na początku naszej ery. Uprawa czarnuszki stała się modna w średniowieczu, kiedy to mnisi uprawiali ją w przyklasztornych ogródkach. Rosła także w ogrodzie syna Karola I Wielkiego, Ludwika I Pobożnego – króla Akwitanii, króla Franków oraz rzymskiego cesarza.

Tradycyjne zastosowanie

Nigella sativa, zwana też „czarnym kminkiem” od tysięcy lat stosowana jest w kulinariach różnych kultur, ale też w kosmetyce i medycynie ludowej. Basen Morza Śródziemnego, Afryka Północna, Azja czy Bliski Wschód to regiony, które szczególnie upodobały sobie tę roślinę.

W starożytnym Egipcie nasiona czarnuszki stosowano do konserwacji z uwagi na ich właściwości antybakteryjne oraz odstraszające owady. Stąd prawdopodobnie znalazły się w grobowcu faraona Tutanchamona jako środek do mumifikacji. Egipcjanie stosowali je również w leczeniu żółtaczki oraz jako antidotum na bóle głowy i zębów oraz na ukąszenia węży.

Z kolei w kulturze Afryki Północnej (Algieria, Maroko, Egipt) czarnuszka stosowana była masowo w leczeniu chorób nazywanych dziś cywilizacyjnymi, takich jak nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Roślinę tę wykorzystywano też jako przyprawę do pieczywa, sałatek oraz duszonych warzyw.

Czarnuszkę stosowano również w medycynie w kulturze islamskiej. Prorok Mahomet twierdził przecież, że „nasiona czarnuszki leczą każdą chorobę z wyjątkiem śmierci”. Powszechnie stosowano ją w przypadku bólu brzucha, wzdęciach i biegunkach, ale także jako środek wykrztuśny przy kaszlu, astmie, zapaleniu oskrzeli czy płuc. Oleju z czarnuszki z kolei używano jako antidotum na obrzęki stawów oraz choroby skórne: egzemy, wypryski, łuszczyca, trądzik, ropnie. W Pakistanie oraz w Indiach roślinę tę stosowano również w chorobach serca i układu krążenia.

Także medycyna ajurwedyjska (Tradycyjna Medycyna Indyjska) ceniła sobie właściwości czarnuszki siewnej. Karmiące matki przyjmujące tę roślinę zauważały zwiększenie produkcji mleka, a w połączeniu z miodem – wzmocnienie odporności. Przy regularnym stosowaniu Nigella sativa stwierdzono wzmocnienie procesów trawiennych. Roślinę stosowano też jako wsparcie w leczeniu cukrzycy oraz reumatyzmu.

Najczęściej czarnuszkę spożywano w formie całych lub mielonych nasion, oleju, naparów i herbat. W zastosowaniu zewnętrznym były to zazwyczaj maści i okłady.

Bogactwo składników

Z uwagi na swój bogaty skład Nigella sativa uważana jest za superfoods. W większości są to zdrowe tłuszcze (do 40 proc.), ale też białka (do 25 proc.), witaminy A, E oraz kilka innych z grupy B, minerały takie jak: magnez, żelazo, cynk, wapń, miedź, fosfor i potas. Zawiera także węglowodany oraz jakże istotny dla prawidłowego trawienia błonnik.

Wśród tłuszczów czarnuszka zawiera kwas linolowy (omega-6), kwas oleinowy (omega-9), a także korzystne dla organizmu kwasy nienasycone: dihomolinolowy i palmitynowy.

Wspomniałem też o związkach aktywnych. Wśród nich czarnuszka zawiera tymochinon (wykazuje działanie antybakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze), nigelinę, saponiny oraz sterole, które regulują poziom cholesterolu. Z kolei olejek eteryczny wyróżnia się zawartością ponad 100 różnych składników.

Z uwagi na dostatek składników czarnuszka to znakomity produkt spożywczy, ale też prozdrowotny. Wykorzystywana może być więc wspomagająco w zwalczaniu alergii, astmy i chorób górnych dróg oddechowych oraz cukrzycy.

Znakomity element diety

Znając walory odżywczo-lecznicze tej wyjątkowej rośliny, warto zastosować ją w naszej kuchni. Jako dodatek można używać jej w zasadzie bez ograniczeń. Często występuje w gotowych produktach spożywczych, np. w serach czy pieczywie, ale warto samemu dodawać ją do przygotowywanych potraw. Nasionami czarnuszki (również olejem) można uzupełnić różnego rodzaju sałatki, zupy czy inne dania. Nie zaszkodzi też po prostu posypać nasionami kanapkę. Podobnie jak sól czy pieprz możne służyć jako dodatek do każdej potrawy – brak jest tutaj ograniczeń. Na rynku występują też kapsułki, które mogą stanowić suplement dobrze zbilansowanej diety.

Warto więc korzystać z tej wspaniałej rośliny docenianej już w starożytności.

Bibliografia: 1/ Praca zbiorowa, Zioła. Naturalne lekarstwa z pół i ogrodów, Wydawnictwo SBM Sp. z o.o., Warszawa 2025. 2/ https://pl.wikipedia.org/wiki/Czarnuszka_siewna.

Suplement diety. Produkt przeznaczony dla osób dorosłych. Nie należy przekraczać zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety. Zalecany jest zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia. Przechowywać w sposób niedostępny dla małych dzieci. Produkt nie posiada właściwości leczniczych. Stosować zgodnie z informacją zawartą na opakowaniu.