dr Bartosz Kulczyński

Olej z czarnuszki – dlaczego cieszy się tak dużą popularnością?

Olej z czarnuszki to produkt wciąż za mało doceniany, jednak warto poznać jego właściwości, ponieważ jest ich wiele, a z różnych zastosowań oleju z czarnuszki prawdopodobnie może skorzystać każdy z nas. Ten rodzaj oleju to nie tylko smaczny dodatek do potraw, ale i remedium na wiele schorzeń – co potwierdza literatura naukowa.

Co dobrego w oleju z czarnuszki?

Olej z czarnuszki powstaje wskutek tłoczenia nasion czarnuszki siewnej. Cechuje się nieco pikantnym, gorzkim smakiem oraz charakterystycznym, ziołowym zapachem. To przede wszystkim źródło dobroczynnych kwasów tłuszczowych – zwłaszcza jedno- i wielonienasyconych: kwasu oleinowego (około 20 proc. składu oleju) i linolowego (ponad 60 proc. składu). Z uwagi na fakt, że olej z czarnuszki to przede wszystkim tłuszcze, jest on bardzo kaloryczny – zawiera 826 kcal w 100 g. Zwyczajowo stosuje się go w niewielkich ilościach, na przykład 1 łyżeczkę (5 g) dziennie, zatem nie musimy się obawiać tych, notabene „dobrych”, kalorii.

Dodatkowo w tym oleju znajdziemy sterole roślinne: beta-sitosterol, kampesterol, stigmasterol i 5-awenasterol. To związki przypominające swoją budową cholesterol, mające między innymi działanie antyoksydacyjne oraz pozytywnie wpływające na profil lipidowy. Ważnym elementem w składzie oleju z czarnuszki jest związek o nazwie tymochinon – według literatury naukowej ma on właściwości antynowotworowe i przeciwbakteryjne i jest składnikiem olejku eterycznego czarnuszki. Należy też wspomnieć o innych, ważnych grupach związków, które znajdują się w oleju:

tokoferole – mają działanie antyoksydacyjne,
alkaloidy – wpływają na metabolizm lipidów w organizmie człowieka,
polifenole, związki fenolowe – o właściwościach antyoksydacyjnych,
saponiny – działają antynowotworowo.

Olej z czarnuszki na układ sercowo-naczyniowy

Olej z czarnuszki to produkt wart spożywania przez osoby cierpiące na nadciśnienie, mające nieprawidłowy profil lipidowy, a także chorujące na miażdżycę i inne schorzenia układu sercowo-naczyniowego. W pracy naukowej z 2013 r. badacze opisali, że jeśli będziemy spożywać łyżeczkę oleju z czarnuszki dziennie, to możemy zredukować wartości ciśnienia tętniczego odpowiednio: o 8 proc. dla ciśnienia skurczowego i ponad 12 proc. dla ciśnienia rozkurczowego. Podobne wnioski oraz określenie, że czarnuszka w istocie ma działanie przeciwnadciśnieniowe można znaleźć w metaanalizach (dużych przeglądach wielu badań naukowych) z lat 2016 i 2021. Dodatkowo, badacze potwierdzają, że regularne uwzględnianie oleju z czarnuszki w diecie przyczynia się do uregulowania wartości parametrów związanych z profilem lipidowym, na przykład zmniejsza stężenie trójglicerydów i podwyższa ilość cholesterolu HDL. A są to kwestie bardzo istotne dla zachowania prawidłowych funkcji między innymi żył i tętnic.

Przeciwzapalne nasiona

Olej z czarnuszki powinien znaleźć się także w menu osób borykających się z chorobami przebiegającymi z zapaleniem. Mowa tu na przykład o reumatoidalnym zapaleniu stawów, łuszczycy, trądziku i innych. W jednej z publikacji naukowych badacze podawali osobom z reumatoidalnym zapaleniem stawów 1000 mg oleju z czarnuszki dziennie, przez 2 miesiące. U uczestników badania stwierdzono zmniejszenie ognisk zapalnych związanych z chorobą i obniżenie wskaźników stresu oksydacyjnego. Podobnie jest ze stosowaniem oleju z czarnuszki na różnego rodzaju stany zapalne skóry – z powodzeniem można wykorzystywać ten olej zewnętrznie w przypadku trądziku, łupieżu, a nawet łysienia telogenowego czy zwyrodnienia stawów. Co ciekawe, naukowcy zauważyli, że na przykład w przypadku trądziku zastosowanie kremu do twarzy z olejem z czarnuszki było nawet skuteczniejsze (i mniej obarczone skutkami ubocznymi) od kremu z substancją leczniczą używaną do leczenia tej choroby (mianowicie nadtlenku benzoilu).

Czarnuszka dla alergików

Bardzo pozytywne wieści niesie literatura naukowa na temat wykorzystania oleju z czarnuszki w przypadku objawów alergii (ale i astmy). Chodzi tu przede wszystkim o alergiczny nieżyt nosa. Spożywanie oleju z czarnuszki może zmniejszać intensywność kataru, kaszlu, łagodzić świszczący oddech, zmniejszać swędzenie nosa, a także niwelować przekrwienie błony śluzowej dróg oddechowych. To dlatego, że czarnuszka ma właściwości przeciwhistaminowe (a związek histamina jest kluczowy w pojawianiu się reakcji alergicznych). Skoro już mowa o drogach oddechowych, to dodam jeszcze, że olej z czarnuszki może wspomagać też terapię przewlekłej obturacyjnej choroby płuc – dzięki korzystnemu wpływowi czarnuszki na czynność płuc oraz jej działanie przeciwzapalne.

Olej z czarnuszki w cukrzycy

Według obszernej metaanalizy z 2022 r. olej z czarnuszki już w ilości 1 g dziennie może (po 2 miesiącach) prowadzić do obniżenia wskaźników związanych z cukrzycą i insulinoopornością – hemoglobiny glikowanej i stężenia glukozy we krwi. Wielu specjalistów podkreśla, że warto włączyć olej z czarnuszki do diety osób z cukrzycą i/lub insulinoopornością. Poza wpływem na gospodarkę węglowodanową produkt ten korzystnie oddziałuje (jak już wspominałem powyżej) na gospodarkę lipidową, a zaburzenia w profilu lipidowym także są charakterystyczne dla cukrzycy. Pozytywny wpływ czarnuszki w cukrzycy można wykorzystać, stosując zarówno surowy olej z nasion, ale też korzystając z suplementów z olejem z czarnuszki.

Czarnuszka na odchudzanie i nie tylko

Ciekawych wniosków dostarcza praca naukowa z 2018 r., w której to badacze wskazali, że olej z czarnuszki może wspomagać odchudzanie (mimo że to wysoko kaloryczny produkt). Dodatek tego produktu do menu może działać hamująco na lipogenezę (czyli tworzenie się tkanki tłuszczowej). Dodatkowo czarnuszka może wzmagać lipolizę, czyli promować rozkład tkanki tłuszczowej, a poza tym naukowcy przypuszczają, że związki obecne w czarnuszce mogą oddziaływać na metabolizm i zwiększać wydatek energetyczny. Mechanizmy te nie są do końca dobrze poznane, ale z pewnością widać tu pewien korzystny potencjał tego oleju.

Poza wymienionymi wyżej kierunkami działania opisywanego oleju, warto wymienić jeszcze:

poprawę funkcjonowania wątroby, zwłaszcza u osób z chorobą stłuszczeniową tego narządu,
właściwości przeciwwirusowe (np. wobec wirusa wątroby typu C – HCV, wirusa HIV),
korzystny wpływ na jakość nasienia – nawet u bezpłodnych mężczyzn zauważono zwiększenie objętości nasienia, a także zwiększenie ruchliwości i liczby plemników.

Przypomnę na koniec, że większość korzyści wynikających ze spożywania oleju z czarnuszki obserwowano przy dawce do 1 łyżeczki na dzień (1–5 g), zaś większe porcje tego oleju mogą powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe u wrażliwych osób. Dlatego dawkujmy sobie ten produkt z rozsądkiem, na zdrowie.