mgr Sławomir Śmiełowski

Układ nerwowy, stres i wypalenie – rola kompleksu witamin B

Współczesne czasy charakteryzują się szybkim tempem życia, chronicznym stresem wynikającym z realiów (wojny, napięcia międzynarodowe i wewnętrzne, rosnące ceny, etc.) oraz niespotykanym dotychczas przebodźcowaniem. To wszystko stanowi ogromne wyzwanie dla układu nerwowego. Długotrwały stres to główny czynnik ryzyka dla zaburzeń psychicznych, wypalenia, ale też wielu chorób cywilizacyjnych (choroby serca, nowotworowe). Stres to oczywisty cichy zabójca.

Czynniki obciążające układ nerwowy

Współczesne realia codziennego życia to nawał informacji (zazwyczaj tragicznych i negatywnych oraz często sprzecznych ze sobą), konflikty, szybkie tempo życia, presja finansowa, wszechobecny hałas i wiele innych niekorzystnych dla układu nerwowego czynników. Chwilowy, krótkotrwały stres potrafi być wręcz pobudzający i pozytywny, ale już stres permanentny potrafi zabić.

Głównymi niekorzystnymi czynnikami dla układu nerwowego są:

przebodźcowanie (nadmiar informacji) – szum informacyjny wynikający z dostępu do technologii i mediów społecznościowych powoduje, że mózg jest nieustannie bombardowany bodźcami, co prowadzi do jego wyczerpania i osłabienia,
hałas – ciągły lub częsty hałas otoczenia niszczy rzecz jasna słuch, ale także wpływa niekorzystnie na układ nerwowy,
permanentny stres – presja (zawodowa, finansowa, rodzinna), szybkie tempo życia oraz brak czasu na odpoczynek to pierwsze kroki do nadciśnienia tętniczego oraz innych konsekwencji zdrowotnych,
brak regeneracji – brak czasu, problemy ze snem, niemożność wyłączenia się, izolacja społeczna, to tylko niektóre powody uniemożliwiające skuteczną regenerację organizmu, a w tym układu nerwowego.

Najprostszą oczywiście metodą wspierającą nasz układ nerwowy jest eliminowanie tychże czynników, ale czy zawsze jest to możliwe?!

Dystres – cichy zabójca

Stres to naturalna reakcja organizmu (emocjonalna i fizyczna) na trudne sytuacje, objawiająca się napięciem, przyspieszonym tętnem, bólami głowy, brzucha oraz problemami ze snem i koncentracją. Współczesny świat cechuje się niestety permanentnym stresem i w zasadzie nie da się go wyeliminować z naszego życia. Co najwyżej możemy tylko nauczyć się żyć ze stresem i umieć sobie z nim radzić.

Potwierdzono naukowo, że stres krótkotrwały, okazjonalny (eustres) jest pobudzający i działa pozytywnie na organizm. Najgorszy jest jednak stres długotrwały, czyli permanentny (dystres). To właśnie ten rodzaj stresu jest naszym cichym zabójcą, ponieważ podnosi ciśnienie tętnicze krwi, a co za tym idzie – powoduje choroby serca, przyczynia się do owrzodzenia żołądka, a nawet prowadzi do zespołu jelita drażliwego. Osoby zestresowane zazwyczaj objadają się, co prowadzi do otyłości i wielu chorób z nią związanych. Natomiast inna grupa osób w stresie głodzi się, co z kolei prowadzi do osłabienia, ciągłego zmęczenia i bezsenności. Niedobory witamin i minerałów spowodowane niedojadaniem są przyczyną kolejnych dolegliwości. Obie te reakcje stresowe są więc bardzo niekorzystne dla naszego zdrowia.

Dystres prowadzi też zazwyczaj do poważnych skutków, takich jak depresje, choroby serca, stany lękowe, owrzodzenia, a także osłabienia odporności. Istotna jest więc profilaktyka i radzenie sobie ze stresem. Pomagają nam w tym: techniki relaksacyjne (medytacja, joga), dobra organizacja życia i pracy (nieprzeciążanie się), styl życia (właściwa dieta, dobry sen, aktywność fizyczna), a także wsparcie bliskich, znajomych, a w wymagających tego sytuacjach – psychoterapeutów.

Wypalenie emocjonalne i zawodowe

Permanentny stres oraz wyczerpanie fizyczne prowadzą też często do wypalenia, zarówno emocjonalnego, jak i zawodowego. Zazwyczaj jednak spotykamy się z pojęciem wypalenia zawodowego, które jest stanem długotrwałego wyczerpania, zarówno fizycznego, jak i emocjonalnego i psychicznego. Objawia się zazwyczaj brakiem energii, obojętnością wobec obowiązków oraz obniżonym poczuciem swojej skuteczności i brakiem wiary w siebie. Dochodzi do tego wysoka drażliwość, podenerwowanie, spadek motywacji i niechęć do otoczenia. Nierzadko występują również objawy fizyczne, takie jak: bóle głowy, brzucha, bezsenność, napięcie mięśni oraz obniżona odporność organizmu.

Przyczynami takiego stanu są wspomniane już: przewlekły, niekontrolowany stres, brak balansu pomiędzy pracą zawodową a życiem prywatnym, duża presja zewnętrzna, wysokie oczekiwania oraz brak docenienia.

Jakże istotna jest w takich przypadkach profilaktyka oraz radzenie sobie z wypaleniem. Należy wyraźnie oddzielić pracę zawodową od życia prywatnego, zadbać o wypoczynek i sen, umiejętnie i asertywnie odmawiać i delegować zadania, a czasem nawet niezbędna jest zmiana środowiska (zmiana stanowiska lub miejsca pracy). Jest to o tyle istotne, że nieleczone wypalenie może prowadzić do głębszych stanów depresyjnych i poważnych chorób serca.

Witaminy z grupy B

W profilaktyce zdrowia psychicznego bardzo istotną rolę odgrywają witaminy z grupy B. Są to związki odpowiedzialne za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, łagodzą napięcia nerwowe, ale też biorą udział w procesach metabolizmu. Niedobory tychże witamin skutkują nierzadko poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi, dziś jednak skupię się jedynie na układzie nerwowym.

Przyczyną ciężkich zaburzeń układu nerwowego (np. choroba beri-beri) jest niedobór tiaminy, czyli witaminy B1. Związek ten znajdziemy w pełnoziarnistych produktach zbożowych, ziemniakach, roślinach strączkowych oraz orzechach.

W schorzeniach tego typu fundamentalną rolę pełni także witamina B8, czyli inozytol. Prawidłowy jego poziom gwarantuje prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Witamina ta powoduje zwiększenie produkcji substancji przekazujących sygnały pomiędzy komórkami nerwowymi, czyli w zasadzie kontroluje funkcjonowanie naszego organizmu. Dodam na marginesie, że inozytol jest także ważny dla diabetyków, ponieważ zwiększa insulinowrażliwość, a znajdziemy go również w pełnoziarnistych zbożach oraz mleku, owocach i warzywach.

Z kolei kwas foliowy (witamina B9), oprócz innych istotnych właściwości, wpływa pozytywnie w stanach wyczerpania i wypalenia organizmu. Źródłami tego związku są także produkty podane powyżej.

W chorobach psychicznych duże znaczenie profilaktyczne posiada witamina B12, czyli kobalamina. Natomiast w połączeniu z witaminą B13 (kwas orotowy) skutkuje zatrzymaniem skutków stwardnienia rozsianego, które jest przewlekłą, autoimmunologiczną chorobą ośrodkowego układu nerwowego. Witaminy te spotkamy w fermentowanych serach, zsiadłym mleku oraz drożdżach.

Powyżej wymieniłem tylko niektóre witaminy z grupy B, a mianowicie te, które w najistotniejszy sposób wpływają na zdrowie psychiczne. To jednak nie wszystko, bo właśnie ta grupa witamin jest niezbędna dla całokształtu naszego zdrowia. Dodam też, że związki te występują także w produktach mięsnych, ale jako laktowegetarianin polecam przede wszystkim wspomniane przeze mnie wyżej produkty. Nie ma bowiem takich witamin i minerałów w mięsie, które nie występowałyby w produktach roślinnych. W szczególnych przypadkach można wesprzeć się suplementami typu B Complex, ale jak zwykle podkreślam: najlepiej dostarczać organizmowi niezbędne substancje naturalnie, czyli poprzez zdrowe pożywienie.