Witamina B3, PP (niacyna)

Witamina B3, PP (niacyna)

Witamina B3, PP (niacyna)

Witamina PP (B3) obejmuje swą nazwą dwa związki: kwas nikotynowy i amid kwasu nikotynowego. W ludzkim organizmie witaminę B3 wytwarzają bakterie jelitowe z aminokwasu egzogennego – tryptofanu. Niacyna stanowi aktywną postać koenzymów – dinukleotydu nikotynamidoadeninowego i fosforanu dinukleotydu nikotynamidoadeninowego – odgrywających rolę w reakcjach oddechowych oraz w ponad 200 procesach oksydacyjnych (dehydrogenazy).

Funkcje niacyny

Witamina B3 uczestniczy w procesie spalania węglowodanów, tłuszczów i białek, a także utrzymuje we właściwym stanie nabłonek skóry, nabłonek przewodu pokarmowego oraz układ nerwowy. Chroni komórki przed działaniem wolnych rodników, regeneruje utleniony glutation. 

Usprawnia metabolizm lipidów i cholesterolu, powoduje wzrost HDL, a zmniejsza poziom LDL i trójglicerydów.

Replikuje i naprawia DNA oraz reguluje poziom glukozy.

Komu grozi niedobór

Braki niacyny mogą wynikać z niedoboru aminokwasu – tryptofanu.

Zwiększone ryzyko niedoboru witaminy B3 występuje u kobiet w ciąży, karmiących piersią, a także u osób bardzo aktywnych fizycznie (np. sportowców). Nadużywanie alkoholu zaburza wchłanianie niacyny, robią to również niektóre choroby czy zaburzenia: HIV/AIDS, nieswoiste zapalenie jelit, choroba Hartnupów, zespół rakowiaka z przerzutami, hemodializy, nowotwory, zaburzenia wchłaniania pokarmu (np. uszkodzenie wątroby, biegunka).

Objawy niedoboru

    • utrata apetytu,

    • depresja,

    • zawroty i bóle głowy,

    • zaburzenia pamięci,

    • zmęczenie,

    • bezsenność,

    • drażliwość,

    • psychozy,

    • bolesne obrzmienie języka,

    • stany zapalne jamy ustnej,

    • zapalenie błony śluzowej przełyku i żołądka,

    • pękanie warg,

    • zapalenie jelit,

    • biegunka,

    • zaczerwienienie skóry, 

    • pękanie, łuszczenie się skóry – szczególnie na łokciach i kolanach,

    • pelagra, czyli tzw. szorstka skóra – zapalenie skóry, biegunka i demencja,

    • spadek odporności.



Niedobory witaminy PP powodują chorobę zwaną pelagrą. Skrót PP pochodzi od pierwotnej anglojęzycznej nazwy Pellagra-Preventing factor. Jej niedobory są powodem stanów zapalnych skóry, biegunek, osłabienia mięśniowego, ogólnego zmęczenia, zaburzeń psychicznych, a w skrajnych przypadkach – paraliżu kończyn i otępienia. Niedobór witaminy B3 często jest rozpoznawany jako stan schizofreniczny.

Źródła niacyny w pożywieniu

Gotowanie niektórych produktów spożywczych, np. kukurydzy w roztworze zasadowym (np. tlenku wapnia) zwiększa biodostępność niacyny. W tym celu można też przed gotowaniem moczyć kukurydzę w roztworze tlenku wapnia. Witamina jest odporna na działanie światła, tlenu, środowiska kwaśnego i zasadowego.

Nadmiar spożywanego cukru i produktów zawierających jego dużą ilość niszczy niacynę.

Produkt spożywczy 100g

Niacyna (mg)

wątroba wieprzowa

16,70

orzechy arachidowe

14,20

wątroba wołowa

13,70

mięso z piersi kurczaka

12,44

polędwica z piersi kurczaka

11,32

tuńczyk w oleju

10,80

otręby pszenne

8,89

słonecznik, nasiona

6,97

morele suszone

4,85

ryż brązowy

4,70

Niacynowe BHP

Jedną z form niacyny jest kwas nikotynowy, który podany w większych dawkach (100–200 mg) wywołuje nagłe zaczerwienienie skóry. Wyższe dawki (powyżej 1500 g na dzień) mogą wywołać niedociśnienie tętnicze, podwyższenie poziomu homocysteiny i kwasu moczowego we krwi. Rzadko występują: zaburzenia funkcji wątroby, upośledzenie tolerancji glukozy, ryzyko wystąpienia wrzodów żołądka, podwyższenie stężenia bilirubiny w surowicy.

Agata Majcher

Bibliografia

Dietetyka – żywienie zdrowego i chorego człowieka, H. Ciborowska, A. Rudnicka, Warszawa 2019.

Mikroskładniki odżywcze, U. Gröber, Wrocław 2010.

Inne wpisy w tej kategorii

Talasoterapia, czyli wpływ morza na ludzki organizm

2021-12-06

Talasoterapia, czyli wpływ morza na ludzki organizm

Przebywanie nad morzem działa relaksująco, odprężająco i wpływa na poprawę samopoczucia. Człowiek odpoczywa psychicznie i koi nerwy. Wdychanie morskiego powietrza poprawia jakość dróg oddechowyc [...]

Czytaj dalej

Hubiak pospolity – dla duszy i ciała

2021-12-06

Hubiak pospolity – dla duszy i ciała

Hubiak pospolity to pasożyt bytujący na drzewach i doprowadzający do ich próchnicy. Jednak to również grzyb, który przynosi człowiekowi wiele rozmaitych korzyści. Kiedyś służył jako podpałka do r [...]

Czytaj dalej

Wrotycz pospolity

2021-12-06

Wrotycz pospolity

Wrotycz to pospolicie występująca roślina, która od dawna znajdowała zastosowanie w medycynie ludowej. Wierzono w jej skuteczność przy wywoływaniu poronienia, a także zalecano spożywanie wywarów [...]

Czytaj dalej

Jak poprawić kondycję?

2021-12-03

Jak poprawić kondycję?

Dobra kondycja jest nam potrzebna w codziennym życiu. Pomaga w wykonywaniu różnych obowiązków zarówno domowych, jak i zawodowych. Przydaje się podczas robienia zakupów, wyjścia do znajomych, czy [...]

Czytaj dalej

Sosna i jej cenne dla zdrowia pączki

2021-12-01

Sosna i jej cenne dla zdrowia pączki

Sosna od dawna była wykorzystywana w lecznictwie ze względu na cenne substancje, które zawiera. Aromat zawdzięcza olejkom eterycznym, a właściwości antyoksydacyjne – flawonoidom. Roślina ta wspom [...]

Czytaj dalej

Halitoza – nieprzyjemny zapach z ust

2021-12-01

Halitoza – nieprzyjemny zapach z ust

Halitoza (fetor ex ore) to przykra dolegliwość objawiająca się nieprzyjemnym zapachem wydobywającym się z jamy ustnej. Choć nie jest to choroba, objaw ten jest bardzo uciążliwy, niejednokrotnie p [...]

Czytaj dalej