Od plastikowych butelek do plomb dentystycznych – wszędobylski bisfenol A

Bisfenol A (BPA) to szeroko rozpowszechniony, syntetyczny związek chemiczny, sztuczny estrogen (ksenoestrogen), który naśladuje działanie naturalnych hormonów w ludzkim organizmie. Z łatwością przenika i akumuluje się w ludzkich tkankach na skutek kontaktu z wieloma przedmiotami codziennego użytku, wykonanych z tworzyw sztucznych. Nawet niewielkie dawki BPA mogą zaburzać naturalną równowagę hormonalną, prowadzić do zaburzeń funkcjonowania wątroby, otyłości, cukrzycy typu 2, rozwoju nowotworów hormonozależnych czy przedwczesnego dojrzewania.

Jak wykazują liczne badania, długotrwałe narażenie na działanie bisfenolu A wiąże się z ryzykiem rozwoju różnych chorób oraz zaburzeń endokrynologicznych. BPA ma związek z pogorszeniem pamięci, nadpobudliwością i zachowaniami agresywnymi. Wykazano także zależność pomiędzy ekspozycją na BPA a zaburzeniami funkcji rozrodczych i ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych oraz autoimmunologicznych.

Wszechobecność materiałów zawierających BPA budzi obawy, ponieważ ekspozycja na niego jest dożywotnia, a szanse na życie bez bisfenolu A praktycznie są niemożliwe.

Bisfenol A nie tylko w plastikowych butelkach

Powszechnie uważa się, że bisfenol A jest jednym ze składników butelek plastikowych. Tak, ale nie tylko. Istnieje wiele mało oczywistych materiałów zawierających BPA, choć powszechnie spotykanych. Są to np.: wewnętrzne powłoki puszek na żywność i napoje, paragony fiskalne drukowane na papierze termicznym czy niektóre wypełnienia stomatologiczne.

BPA było badane przez agencje zdrowia publicznego w wielu krajach, jak również przez Światową Organizację Zdrowia. Podjęto kroki mające na celu ograniczenie ekspozycji, w szczególności zakazując wykorzystywania BPA w butelkach dla niemowląt. Takie odgórne akcje sprawiły, że ekspozycja niemowląt na BPA zmniejszyła się w wyniku podobnych działań. Tego typu związki chemiczne najbardziej szkodzą maluchom, ponieważ młode organizmy nie posiadają jeszcze w pełni rozwiniętej zdolności do eliminowania toksyn.

Bisfenol A jest niemal wszędzie

Bisfenol A jest powszechnie wykorzystywaną substancją. Najczęściej spotkać go można tam, gdzie do czynienia mamy z wysokiej jakości przejrzystym i twardym plastikiem. Bisfenol A znalazł zastosowanie w masowej produkcji przedmiotów codziennego użytku (jako utwardzacz w produkcji tworzyw sztucznych, szczególnie poliwęglanu). BPA znajdziemy nie tylko w plastikowych butelkach, pojemnikach do przechowywania napojów i żywności czy wyściółkach puszek do napojów i żywności. Substancja ta obecna jest również w szybach okiennych, płytach CD, soczewkach do okularów, plastikowych obudowach do telefonów czy laptopów, zabawkach dla dzieci, w kosmetykach i w materiałach dentystycznych.

Przemysł zużywa rocznie aż 3 mln ton samego BPA, natomiast innych rodzajów bisfenolów, których jest 16 rodzajów, nawet kilkakrotnie więcej. W ostatnich latach obserwuje się znaczący wzrost zapotrzebowania na tę substancję.

Przez długi czas uważano, że BPA jest całkowicie bezpiecznym surowcem, a jego globalna produkcja systematycznie wzrastała. Niestety, badania dobitnie wykazały, że ten związek może przenikać do środowiska i wpływać negatywnie na zdrowie ludzi. Ilość BPA przenikającego do otoczenia jest uzależniona od temperatury (im wyższa temperatura tym szybszy proces) oraz stanu plastiku. Jakiekolwiek uszkodzenia, takie jak zadrapania czy pęknięcia, potęgują uwalnianie BPA.

Sposoby unikania ekspozycji na BPA

Choć całkowite uniknięcie BPA może być trudne ze względu na jego wszechobecność, świadome wybory i postępowanie zgodnie ze wskazówkami zamieszczonymi poniżej, mogą znacząco zmniejszyć ekspozycję. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił, że dopuszczalna dzienna dawka (Tolerable Daily Intake – TDI) bisfenolu A (BPA) wynosi 4 µg na kg masy ciała. W celu zminimalizowania ekspozycji na bisfenol A możesz spróbować: – wybierać produkty oznaczone jako „bez BPA” lub „BPA free”;

• unikać plastikowych pojemników z kodem recyklingu „7” (symbol 7 w trójkącie);
• używać szklanych, ceramicznych, glinianych lub miedzianych naczyń i pojemników – zastąp plastikowe butelki i pojemniki bardziej trwałymi i bezpiecznymi alternatywami;
• unikać podgrzewania jedzenia w plastikowych pojemnikach, ponieważ podgrzewanie spowoduje przenikanie BPA do jedzenia lub napoju;
• ograniczać spożywanie produktów z puszek – wybieraj żywność w słoikach szklanych lub innych opakowaniach niezawierających BPA;
• ograniczać zakupy zabawek i przedmiotów z plastiku, mogących zawierać BPA; zwracaj uwagę na etykiety i informacje producenta;
• przed zabiegiem dentystycznym warto skonsultować się z dentystą – pytaj o materiały, które będą używane i czy zawierają BPA.