Metabolizm serca – dlaczego liczy się nie tylko cholesterol?

Serce to organ, który przez całe nasze życie pompuje krew do wszystkich komórek ciała. Jest też niestety jedną z najczęstszych przyczyn przedwczesnej śmierci. Pochylmy się więc nad tematem metabolizmu serca, czyli procesów biochemicznych, które dostarczają energii jego komórkom. Energia ta niezbędna jest bowiem do utrzymania kurczliwości i wydajności serca. Gdy jej zabraknie, mówimy zazwyczaj o niewydolności serca.

Czym jest metabolizm serca?

Mówiąc o metabolizmie serca, musimy wspomnieć o ATP (adenozynotrifosforan), czyli nośniku energii chemicznej, niezbędnej do funkcjonowania wszystkich komórek. Zbudowany jest on z adeniny, rybozy i trzech reszt fosforanowych, a energię uwalnia poprzez rozpad wiązań energetycznych. Jest więc niezbędny do procesów metabolicznych, pracy mięśni, syntezy białek oraz do przesyłania sygnałów nerwowych. Jednym słowem, ATP jest niezbędne do życia.

Metabolizm serca charakteryzuje się wysoką elastycznością. Oznacza to, że serce – w zależności od potrzeb, dostępności źródeł energii oraz obciążenia – potrafi zmieniać substraty energetyczne. W optymalnych warunkach i przy zdrowym sercu głównym źródłem energii są kwasy tłuszczowe (70–75 proc.) oraz glukoza (30 proc.), które są niezbędne do produkcji ATP w mitochondriach. Jednakże w sytuacjach patologicznych (niedotlenienie, niewydolność serca) organ ten automatycznie adaptacyjnie zwiększa wykorzystanie glikolizy, która jest najbardziej efektywna tlenowo. Jest to samoistny odruch obronny, dlatego mówimy o wysokiej elastyczności serca w zależności od potrzeb.

Warto też wiedzieć, że w sytuacjach zaburzeń metabolicznych (insulinooporność, dysfunkcja mitochondriów) dochodzi do deficytu energetycznego, który zazwyczaj objawia się niewydolnością serca, chorobą niedokrwienną lub też kardiomiopatią cukrzycową.

Zespół metaboliczny – cóż to takiego?

Zespół metaboliczny to współistniejące czynniki: nadciśnienie tętnicze, insulinooporność, cukrzyca typu 2, nadmiar tkanki tłuszczowej w talii, wysoki poziom cholesterolu oraz trójglicerydów we krwi, które znacznie zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Wymienione komponenty najczęściej występują razem i bardzo obciążają serce, ale też mają negatywny wpływ na ogólny stan zdrowia. Dlatego ważne jest kontrolowanie poszczególnych czynników, podejmowanie działań profilaktycznych, a w razie niepokojących sygnałów – wczesne reagowanie.

Tylko w ten sposób możemy w porę zapobiec poważnym zagrożeniom dla naszego zdrowia, a nawet życia. Warto zauważyć, że zespół metaboliczny sam w sobie nie jest samoistną chorobą, ale zbiorem niebezpiecznych objawów, które prowadzą do poważnych schorzeń i konsekwencji. Mając tę świadomość, łatwiej nam zapobiegać i przyczyniać się do poprawy zdrowia oraz jakości życia.

Podwyższony cholesterol – przyczyna wielu chorób

Na temat cholesterolu napisano i powiedziano już bardzo wiele, często podając całkowicie sprzeczne informacje. Wytworzyły się też wokół niego pewne mity. Warto jednak wypośrodkować pewne skrajne opinie na temat tej substancji lipidowej (tłuszczowej), która jest niezbędna do życia. Pełni ona funkcje budulcowe (błony komórkowe) i jest fundamentem produkcji hormonów (np. testosteronu), witaminy D oraz kwasów żółciowych.

Zazwyczaj mówimy o dwóch frakcjach cholesterolu, czyli lipoproteinach o wysokiej gęstości (HDL) i niskiej gęstości (LDL). Ta druga grupa nazywana jest „złą”, bowiem w niej upatruje się przyczynę miażdżycy. Oczywiście współczesna medycyna podaje normy dla całkowitego cholesterolu i jego frakcji, a następnie według wyników badań aplikuje pacjentom leki w postaci statyn, które są (jak mówią niektórzy eksperci) największym oszustwem w medycynie. Rzadko jednak zwracana jest uwaga na stosunek cholesterolu całkowitego (TC) do jego „dobrej” formy (HDL). Wielu lekarzy wskazuje, że ten właśnie wspomniany iloraz jest wyznacznikiem zdrowia. Im jest on niższy, tym lepiej, ale nie powinien przekraczać 3,5. Wiele badań dotyczących wpływu cholesterolu na występowanie chorób przeprowadził amerykański – emerytowany już – profesor w Katedrze Biochemii Odżywiania im. Jacoba Goulda Schurmana na Uniwersytecie Cornella, Thomas Colin Campbell, co opisał w swojej książce: Nowoczesne zasady odżywiania. Przełomowe badanie wpływu żywienia na zdrowie.

Wiele badań przeprowadzonych przez tego naukowca, w tym między innymi opisane w książce Badanie Chińskie, wyraźnie wskazuje na to, że poziom cholesterolu jest ważnym wyznacznikiem ryzyka wystąpienia choroby. Eksperymenty przeprowadzone zarówno na zwierzętach, jak i badania na ludziach, dowiodły niezbicie, że białka i tłuszcze pochodzenia zwierzęcego zwiększają poziom cholesterolu we krwi. Spożycie białka zwierzęcego wiąże się ze zwiększeniem „złego” cholesterolu, natomiast spożycie białka roślinnego obniża poziom tej frakcji.

Także wieloletnie badania T. Colina Campbella niezbicie dowodzą, że żywność pochodzenia zwierzęcego jest przyczyną wielu chorób serca i układu krążenia. Mało tego, podwyższony poziom cholesterolu wiąże się też z ryzykiem chorób nowotworowych. Polecam więc wspomnianą wyżej lekturę i zapoznanie się z opisanymi tam wynikami jakże przełomowych badań.

Nie tylko cholesterol

Na metabolizm serca wpływ ma nie tylko cholesterol. Wspomniałem już o współistniejących negatywnych czynnikach zespołu metabolicznego, jakimi są: nadciśnienie, cukrzyca typu 2, insulinooporność, a także trójglicerydy. Właśnie trójglicerydy są często przez naukowców stawiane na głównej pozycji w odniesieniu do chorób serca.

Na uwagę zasługuje także często lekceważona i pomijana homocysteina. Lekarze rzadko zlecają badanie poziomu tegoż aminokwasu. Podwyższony poziom homocysteiny świadczy bowiem o stanie zapalnym śródbłonka naczyń tętniczych. Jest to wyściółka wewnętrznych ścian tętnic, a gdy jest uszkodzona, organizm sam przystępuje do jej naprawy, czego skutkiem jest tworzenie się blaszek miażdżycowych. Badania naukowe jednoznacznie dowodzą, że podwyższony poziom homocysteiny (poziom prawidłowy to 6–9 µmol na litr) zwiększa ryzyko zawału serca.

To jednak nie wszystko, nadmiar homocysteiny wytwarza ekscytotoksyny, które są silnymi toksynami białkowymi uszkadzającymi błony komórkowe, hamują syntezę białek, a przede wszystkim powodują odczyny zapalne w mózgu.

Styl życia i suplementacja

Jak widzimy, na metabolizm serca składa się wiele czynników. Aby zadbać o prawidłowe funkcjonowanie tego jakże istotnego organu, ważne są odżywianie oraz aktywność fizyczna. Należy zmniejszyć do minimum podaż tłuszczów i białek pochodzenia zwierzęcego, rafinowanych węglowodanów, a przede wszystkim cukrów i wszelkich produktów przetworzonych.

W przypadku podwyższonej homocysteiny z pomocą przychodzą witaminy z grupy B (B2, B3, B6, B9, B12). W szczególności zwróciłbym uwagę na niacynę, czyli witaminę B3, której suplementacja jest bardzo skuteczna w takich przypadkach, a jednocześnie bezpieczna. Ważna uwaga jest taka, że należy rozpocząć jej przyjmowanie od małych dawek (100 mg) i stopniowo ją podnosić. Badania naukowe dowodzą też jednoznacznie, że witamina B3 zmniejsza ryzyko zawału serca o 70–80 proc., a więc warto mieć ją na uwadze. Obniża ponadto poziom „złego” cholesterolu, trójglicerydów i jest stosowana również w cukrzycy.

Profilaktycznie można również przyjmować witaminę B6, która zapobiega powstawaniu blaszki miażdżycowej. Dawki tej witaminy można wzbogacić cynkiem, witaminą C oraz kwasami omega-3. Najkorzystniej jednak pamiętać o zdrowej diecie, pozbawionej tłuszczów i białek zwierzęcych oraz być aktywnym fizycznie. Nasze serce zasługuje bowiem na najwyższą troskę.

Bibliografia: 1/ Campbell T.C., Campbell T.M. II, Nowoczesne zasady odżywiania. Przełomowe badanie wpływu żywienia na zdrowie, Wydawnictwo „Galaktyka” Sp. z o.o., Łódź 2017. 2/ Mazzucchelli L., Serce pełne mocy. Zaufaj sobie i odkryj swoją wewnętrzną siłę, Wydawnictwo „Bellona”, 2025. 2/https://doktor.net.pl/znaczenie-zespolu-metabolicznego-dla-zdrowia-serca/.

Suplement diety. Produkt przeznaczony dla osób dorosłych. Nie należy przekraczać zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety. Zalecany jest zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia. Przechowywać w sposób niedostępny dla małych dzieci. Produkt nie posiada właściwości leczniczych. Stosować zgodnie z informacją zawartą na opakowaniu.