Czym jest maślan sodu i jaką rolę pełni w funkcjonowaniu układu pokarmowego?

Mówiąc o profilaktyce jelit, ale też o terapiach w chorobach zapalnych jelit, coraz częściej poleca się maślan sodu. Ma on bowiem niezwykle korzystny wpływ na mikrobiotę, czyli tym samym na utrzymanie równowagi flory bakteryjnej poprzez pobudzanie bakterii jelitowych. Czym jest więc maślan sodu i jaką pełni rolę w naszych jelitach? Nad tymi pytaniami postaram się dziś pochylić. Aby zgłębić temat, należy jednak zacząć od zagadnienia kwasu masłowego.

Kwas masłowy – naturalny metabolit

Kwas masłowy (kwas butanowy) stanowi naturalny metabolit (produkt przemiany materii) powstający w jelicie grubym w wyniku fermentacji bakteryjnej nierozpuszczalnych frakcji błonnika. Kwas masłowy należy do grupy krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które są kluczowymi metabolitami, jakie powstają w jelicie grubym. Wspomniana synteza ma miejsce przede wszystkim w okrężnicy i jest skutkiem bakteryjnej fermentacji niestrawionych składników pokarmowych, takich jak: błonnik, skrobia oporna, inulina czy alkohole cukrowe (mannitol, sorbitol).

Kwas ten dostarczamy naturalnie w pożywieniu (mleko i jego przetwory, twarde sery, kiszonki), ale stosowany jest też w przemyśle do produkcji zapachowych barwników oraz leków.

Czym jest maślan sodu?

Maślan sodu jest niczym innym jak solą sodową opisanego powyżej kwasu masłowego. Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, w tym właśnie maślan sodu, wspierają pracę układu pokarmowego m.in. poprzez odżywianie komórek nabłonka jelit, wspomaganie regeneracji błony śluzowej jelit, a także jej ochronę. Ograniczają ponadto jakże niekorzystne stany zapalne jelit. Te właśnie właściwości maślanu sodu powodują, że jest on polecany zarówno profilaktycznie, jak i i przy dolegliwościach związanych z problemami jelitowymi. Dzięki niemu jelita lepiej radzą sobie z procesem trawienia oraz z utrzymaniem bariery ochronnej przed patogenami.

Właściwości maślanu sodu

Zalety omawianej soli w szczególności znajdują swoje zastosowanie w kontekście zdrowia jelit oraz równowagi mikrobioty jelitowej. Maślan sodu regeneruje bowiem błonę śluzową przewodu pokarmowego, działa przeciwzapalnie, a także skutecznie wspomaga leczenie innych chorób układu pokarmowego. Najnowsze badania naukowe wskazują także pozytywny wpływ maślanu na metabolizm i funkcjonowanie tarczycy, a co za tym idzie – na redukcję masy ciała.

Szerokie spectrum prozdrowotnych właściwości maślanu sodu to m.in.:

• regulacja masy ciała – poprzez wpływ na metabolizm oraz gospodarkę energetyczną organizmu wpływa na masę ciała; ponadto zwiększa wrażliwość na insulinę (istotne dla diabetyków) oraz zmniejsza istniejące stany zapalne,
• pozytywny wpływ na jelita – omawiany związek to główne źródło energii dla komórek nabłonka jelitowego, dzięki czemu wspomaga regenerację błony śluzowej, ogranicza przenikanie toksyn do organizmu oraz wzmacnia barierę jelitową (zalecany w zespole jelita drażliwego oraz w zapaleniu jelit); poprawia przy tym perystaltykę oraz motorykę jelit, zmniejszając ryzyko zaparć,
• eliminuje wzdęcia – wzdęcia mogą wynikać z nadmiernej fermentacji jelitowej, którą maślan sodu ogranicza, wstrzymując rozwój szkodliwych bakterii; zalecany jest w szczególności dla osób cierpiących na wspomniany już zespół jelita drażliwego (IBS),
• łagodzi objawy refluksu – refluks żołądkowo-przełykowy wynika najczęściej z osłabienia bariery ochronnej przewodu pokarmowego; maślan sodu wspiera regenerację błony śluzowej oraz zmniejsza stan zapalny przełyku spowodowany cofaniem się treści żołądkowej,
• wspiera funkcjonowanie tarczycy – praca tarczycy jest ściśle powiązana z mikrobiotą jelitową, dlatego też uszczelnienie bariery jelitowej pomaga w redukcji przewlekłego stanu zapalnego mającego wpływ na gospodarkę hormonalną; maślan sodu zalecany jest więc jako element leczenia chorób autoimmunologicznych, chociażby takich jak Hashimoto.

Maślan sodu wykazuje wiele korzystnych właściwości dla organizmu, jednakże z jego stosowaniem powinny wstrzymać się osoby cierpiące na zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO). U osób z tą przypadłością omawiany związek może bowiem nasilać fermentację bakteryjną, dlatego jego ewentualną suplementację należy skonsultować z lekarzem.

Jak dostarczyć maślan sodu do organizmu?

Maślan sodu możemy zapewnić sobie naturalnie poprzez dietę bogatą w błonnik, który stymuluje rozwój bakterii produkujących maślan sodu, a także zwiększa jego syntezę w jelitach. Z kolei dieta uboga w błonnik znacznie ogranicza produkcję tego kwasu. W takich przypadkach maślan można podawać w formie suplementu, który dostarcza kwas masłowy bezpośrednio do organizmu, z pominięciem procesu fermentacji bakteryjnej. Suplementacja jest także zalecana w sytuacjach, gdy produkcja endogenna jest zaburzona, a tym samym niewystarczająca. Jelita to fundament zdrowia, a więc zadbajmy o nie.

Bibliografia: 1/ Leeming E., Genialne jelita. Jak mądrze odżywiać swój drugi mózg, Wydawnictwo Kobiece, 2025. 2/ Zschocke A.K., Bakterie jelitowe kluczem do zdrowia, Wydawnictwo „Vital” 2023. 3/ https://diag.pl/pacjent/artykuly/maslan-sodu-co-to-jest-jak-dziala-przeczytaj-zanim-zaczniesz-suplementacje/