Goździki – przyprawa zdrowia

Goździki – aromatyczna przyprawa, która kojarzy się z zimową herbatą czy różnego rodzaju marynatami – to coś więcej niż smakowy dodatek. Mają liczne właściwości prozdrowotne: działają antyseptycznie, przeciwzapalnie, wspierają odporność i łagodzą dolegliwości trawienne. Z tego artykułu dowiesz się, dlaczego warto włączyć je do diety, a na koniec poznasz prosty przepis na syrop i napar goździkowy wspierający zdrowie.

Eugenol – wyjątkowy składnik goździków

Na wstępie warto zaznaczyć, że choć goździki mają długą tradycję stosowania w medycynie naturalnej, naukowe badania potwierdzające ich prozdrowotne właściwości wciąż są ograniczone. Obecnie większość dostępnych danych pochodzi z badań in vitro oraz eksperymentów na zwierzętach, co oznacza, że ich wyniki mogą różnić się od efektów uzyskiwanych u ludzi. Mimo to, liczne odkrycia wskazują, że zawarty w goździkach eugenol – związek o silnym działaniu przeciwutleniającym – wykazuje aktywność przeciwdrobnoustrojową. Olejek eteryczny z goździków (zawierający eugenol właśnie) może hamować rozwój bakterii, takich jak Escherichia coli czy Staphylococcus aureus, oraz grzybów (np. Mucor, Fusarium), co sprawia, że goździki często stosowane są jako wsparcie przy infekcjach i osłabieniu odporności.

Ponadto badania sugerują, że goździki mogą wykazywać działanie ochronne na wątrobę. Wspomniany składnik goździków, eugenol, wspomaga wątrobę w detoksykacji ksenobiotyków, czyli substancji obcych dla organizmu, które mogą być potencjalnie szkodliwe. Dodatkowo, dzięki właściwościom przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym, goździki mogą chronić wątrobę przed takimi schorzeniami jak stłuszczenie czy marskość. Co ciekawe, niektóre badania wskazują również, że związki aktywne zawarte w goździkach mogą w pewnym stopniu chronić wątrobę przed uszkodzeniami wywołanymi przez alkohol.

Uwaga! Już niewielkie ilości alkoholu – takie jak 10–12 g czystego etanolu, czyli jedna standardowa porcja – mają potencjał rakotwórczy i mogą zwiększać ryzyko nowotworów wątroby. Dane z 2015 r. wskazują, że osoby pijące alkohol regularnie mają o 55 proc. wyższe ryzyko rozwoju raka wątroby w porównaniu do osób, które piją rzadko lub wcale. Co więcej, u osób nadużywających alkoholu nowotwory wątroby występują nawet dwukrotnie częściej niż u tych, które go unikają, co dodatkowo pokazuje, jak szkodliwy może być alkohol dla tego ważnego organu. Dodatkowo warto wiedzieć, że kobiety są bardziej wrażliwe na jego działanie niż mężczyźni – pięć porcji alkoholu dziennie zwiększa ryzyko marskości wątroby u kobiet aż dwunastokrotnie, podczas gdy u mężczyzn ryzyko to wzrasta w takiej sytuacji czterokrotnie.

Korzystny wpływ goździków na układ pokarmowy

Badania sugerują, że goździki mogą również wspierać leczenie wrzodów żołądka oraz łagodzić związane z nimi objawy. W doświadczeniach na zwierzętach zaobserwowano, że ekstrakt z goździków zmniejsza zarówno liczbę, jak i wielkość wrzodów wywołanych przez etanol i kwas solny. Działanie to przypisuje się głównie eugenolowi, który wspomaga gojenie się błony śluzowej żołądka. Stymulują one także produkcję śluzu, który pełni kluczową rolę w ochronie przewodu pokarmowego. Dodatkowo obecny w goździkach beta-kariofilen wykazuje zdolność zwalczania bakterii Helicobacter pylori, odpowiedzialnej za rozwój wrzodów, a także łagodzi stany zapalne błony śluzowej żołądka, co czyni goździki cennym wsparciem w walce z wrzodami.

Goździki a cukrzyca

Goździki mogą także wspomagać kontrolę poziomu cukru we krwi, co jest szczególnie istotne dla osób z cukrzycą typu 2 oraz stanem przedcukrzycowym. W badaniu pilotażowym z 2019 r., przeprowadzonym na niewielkiej grupie 13 pacjentów, stosowanie ekstraktu z goździków znacząco obniżyło poziom glukozy we krwi zarówno na czczo, jak i po posiłku. Istnieje kilka potencjalnych mechanizmów tego działania. Goździki to cenny dodatek w diecie osób dbających o zdrową glikemię, ponieważ mogą:

• wspomagać wychwyt glukozy przez komórki mięśniowe,
• ograniczać produkcję glukozy w komórkach wątroby,
• hamować aktywność enzymów, takich jak alfa-amylaza i alfa-glukozydaza, które rozkładają cukry.

Dodatek: Poniżej znajdziesz prosty przepis na napar z goździków, który może pomóc w stabilizacji poziomu cukru we krwi. Regularne picie takiego „napoju”, wraz z odpowiednią dietą i aktywnością fizyczną, może skutecznie regulować gospodarkę cukrową organizmu. Ponadto wspomaga on trawienie, ma też właściwości antyoksydacyjne.

Napar z goździków na stabilizację cukru we krwi

Składniki:

• 5–6 całych goździków
• 1 laska cynamonu (opcjonalnie, dla dodania posmaku oraz dla dodatkowego działania przeciwcukrzycowego – cynamon to naturalny składnik znany z takich właściwości)
• 250 ml wrzątku

Sposób przygotowania:

Umieść goździki i laskę cynamonu (jeśli używasz) w kubku lub małym dzbanku. Zalej składniki wrzącą wodą i przykryj na ok. 10–15 minut, aby napar się zaparzył i nabrał aromatu. Po zaparzeniu przecedź napar (możesz zostawić goździki w napoju, wówczas będzie on bardziej intensywny w smaku). Pij ciepły lub letni napar, najlepiej przed posiłkiem, optymalnie dwa razy dziennie, np. rano i wieczorem.

Wskazówka: Jeśli preferujesz nieco słodszy smak, dodaj kilka kropel stewii lub erytrytol/ksylitol – to naturalne substancje słodzące.

Goździki dobre dla serca

Wyniki badań przeprowadzonych przez koreańskich naukowców sugerują, że spożywanie goździków może chronić naczynia krwionośne przed powstawaniem w nich blaszki miażdżycowej (odpowiedzialnej za rozwój miażdżycy). Kluczowym mechanizmem w tym kontekście jest zapobieganie glikacji apolipoproteiny A, co jest procesem, w którym – w skrócie – cukier przyłącza się do białek. Taki stan prowadzi do upośledzenia funkcji apolipoproteiny, co z kolei zaburza naturalną zdolność organizmu do samodzielnego regulowania poziomu cholesterolu we krwi.

Uwaga! Choć cholesterol sam w sobie nie jest szkodliwy, jego nieprawidłowe stężenie może prowadzić do dysfunkcji, która zwiększa ryzyko miażdżycy. Badania pokazują, że goździki mogą zapobiegać tym negatywnym modyfikacjom, wspierając w ten sposób naturalną równowagę lipidową organizmu i tym samym redukując ryzyko rozwoju miażdżycy.

Mniej znane właściwości goździków

Goździki mogą okazać się cennym wsparciem w walce z trądzikiem, co wynika z ich działania przeciwzapalnego. Trądzik pospolity jest schorzeniem zapalnym, które (bardzo często) powstaje w wyniku nadmiernej reakcji układu odpornościowego na bakterie z gatunku Propionibacterium acnes. Ekstrakt z goździków oraz obecny w nich eugenol mają zdolność hamowania produkcji prozapalnych cytokin, takich jak TNF-alfa oraz interleukina 1 i 8. Dodatkowo blokują one wydzielanie metaloproteinazy, która sprzyja rozprzestrzenianiu się stanów zapalnych w skórze, co może przyczynić się do zmniejszenia objawów trądziku.

Kolejnym interesującym aspektem działania goździków jest ich potencjalny wpływ na zdrowie kości. Chociaż goździki nie dostarczają kluczowych składników je wspierających, takich jak wapń czy witamina D, badania wykazały, że zawarte w nich związki fenolowe pozytywnie wpływają na komórki kostne. Badania na zwierzętach sugerują, że eugenol może zapobiegać resorpcji kości, co może być istotne w kontekście ochrony przed osteoporozą, zwłaszcza u kobiet po menopauzie.

Goździki znane są również ze swojego łagodnego działania przeciwbólowego, szczególnie w kontekście bólu zębów. Ich żucie może przynieść chwilową ulgę w bólu, ale warto pamiętać, że jest to tylko doraźne rozwiązanie, które nie eliminuje przyczyny problemu. Dlatego nawet jeśli goździki przyniosą ulgę, nie powinny zastępować wizyty u dentysty.

Ciekawostka: Goździki mogą skutecznie pomóc w eliminacji zapachu po zjedzeniu czosnku. Dzięki swoim właściwościom antybakteryjnym oraz intensywnemu aromatowi, goździki skutecznie neutralizują nieprzyjemny zapach, pozostawiając świeższy oddech. Dlatego, jeśli chcesz pozbyć się aromatu czosnku, kilka goździków do żucia to doskonałe rozwiązanie!

Przepis na syrop z goździków

Składniki:

• 10–15 goździków
• 1 szklanka miodu
• opcjonalnie: cynamon (według uznania)
• 1 szklanka świeżego soku pomarańczowego

Sposób przygotowania:

Umieść goździki w słoiku i zalej je miodem. Jeśli chcesz wzbogacić smak, dodaj również cynamon. Szczelnie zamknij słoik i odstaw na około 10 dni, aby składniki mogły się przegryźć. Po 10 dniach odcedź goździki z syropu, używając sitka. Do „goździkowego” miodu dodaj szklankę świeżego soku pomarańczowego i dokładnie wymieszaj.

Sposób użycia:

Zaleca się spożywać 1 łyżeczkę syropu 3 razy dziennie: dla odporności, dla działania przeciwzapalnego czy też w celu wsparcia serca, żołądka lub wątroby. Na zdrowie!

Uwaga: Pamiętaj, że miodu nie powinny spożywać dzieci poniżej 1. roku życia.

Bibliografia 1. Wong V, Wang C, Yang S. The antibacterial and antiviral effects of clove oil on oral microorganisms. Am J Dent. 2007;20(4):225-228. 2. Akinmoladun J, Oladele M, Abatan M, et al. Clove oil protects against liver damage and oxidative stress induced by carbon tetrachloride in rats. J Funct Foods. 2014;7:227-235. 3. Emami S, Khaef F, Lamei A, et al. Effect of clove extract on growth and metastasis of MDA-MB-231 human breast cancer cells. Asian Pac J Cancer Prev. 2014;15(12):4949-4954. 4. Ramachandran R, Reddy R, Ramakrishna K. Eugenol in the management of pain: a systematic review. Integr Med Res. 2014;3(3):129-134. 5. Alshehri S, Alharbi M, Rahman A, et al. Assessment of antimicrobial activity of clove oil against dental caries pathogens. J Food Res. 2019;8(2):51-58. 6. Saeed S, Khan M, Bibi H, et al. Chemical composition and antimicrobial activity of clove oil. Pharm Biol. 2014;52(9):1054-1058. 7. Rojek Z, Szymczak J, Wydrych J. Antimicrobial activity of selected essential oils against foodborne pathogens. Postepy Hig Med Dosw. 2019;73:392-400. 8. Shabir R, Awan F, Jabeen S, et al. Phytochemical composition and antimicrobial activity of clove essential oil against various pathogens. Pak J Pharm Sci. 2016;29(4):1345-1351. 9. Al-Bari M, Hossain K, Rahman M, et al. Antimicrobial and antioxidant activities of clove oil: a review. Bangladesh J Pharmacol. 2009;4(1):33-38. 10. Elagib A, Mohamed A, Farah M, et al. Efficacy of clove oil as a natural preservative in food products: a review. Food Sci Nutr. 2020;8(3):1090-1098. 11. Arora M, Kaur G, Singh R, et al. Antimicrobial properties of clove oil and its active compounds. J Food Sci Technol. 2020;57(1):293-301. 12. Kumar P, Singh B, Singh S, et al. Clove oil and its bioactive compounds: A review on its antimicrobial, anticancer, and antioxidant potential. Phytother Res. 2019;33(9):2369-2379. 13. Morteza-Semnani K, Moshafi M, Gholami M, et al. Antimicrobial activity of clove oil and its constituents against antibiotic-resistant bacteria. Asian Pac J Trop Med. 2011;4(2):135-138. 14. Perera H, Kwan T, Howarth G, et al. The effects of clove oil on the dental caries pathogens. Crit Rev Food Sci Nutr. 2018;58(12):2070-2081. 15. Vasileva S, Krasteva I, Petkova N. Investigation of clove oil and eugenol on microorganisms and biofilm. Food Control. 2011;22(3-4):615-620.