Jakie są najczęstsze drogi zakażenia pasożytami u ludzi i jak im zapobiegać?

Pasożyty to często źródło poważnych problemów zdrowotnych, których przyczyn zazwyczaj nie kojarzymy z tymi organizmami, a mogą to być: tasiemce, owsiki czy glisty. Żyją one głównie w układzie pokarmowym, ale mogą też pasożytować zewnętrznie na skórze, jak np. wszy lub świerzbowce. Dziś chciałbym skupić się głównie na pasożytach żyjących kosztem człowieka w układzie pokarmowym, gdzie żywią się naszym jedzeniem. Powoduje to uczucie głodu po posiłku, niemożność przybierania na wadze, a nawet anemię. Jest to poważny, aczkolwiek często właściwie nierozpoznany problem.

Główne drogi zakażenia pasożytami

W prywatnych rozmowach często słyszę powtarzany frazes, że każdy ma pasożyty. Wyjaśniam w takich przypadkach, że jest to nieprawda. Jest to promowany zazwyczaj przez reklamodawców mit mający jedynie na celu zwiększenie dochodów ze sprzedaży różnego rodzaju preparatów przeciw pasożytom. Wraz ze wzrostem poziomu higieny w społeczeństwie znacznie zmalała ilość zakażeń różnymi chorobami, w tym właśnie zakażeniami pasożytami, choć nadal problem ten istnieje.

Mówiąc bardzo ogólnie, pasożyty mają się dobrze w miejscach, gdzie występuje brud. Do organizmu trafiają głównie drogą pokarmową, ale na ich rozwój w tym miejscu ma dodatkowo wpływ stan naszego zdrowia. Główne źródła zakażenia to:

• zwierzęta domowe (psy, koty) oraz hodowlane,
• owady (przede wszystkim muchy),
• pożywienie (w szczególności nieumyte warzywa i owoce),
• brak higieny (nieumyte ręce przed jedzeniem),
• spożycie zakażonej wody,
• duże skupiska ludzi.

Nie da się oczywiście żyć w całkowicie sterylnych warunkach, ale o higienę zadbać można, a nawet trzeba. Jak wspomniałem, na rozwój pasożytów ma również wpływ stan naszego organizmu. Sprzyjające ku temu warunki to m.in. osłabienie układu odpornościowego, niedobór enzymów trawiennych, osłabiona motoryka układu trawiennego, stany zapalne, zła, śluzotwórcza dieta zwiększająca produkcję flegmy (mleko i jego przetwory, biały ryż, cukier, tłuste i przetworzone pożywienie, kurczaki), długotrwały stres.

Osobiście w działaniu przeciw pasożytniczym skupiłbym się przede wszystkim na zadbaniu o higienę oraz dokładnym myciu warzyw i owoców.

Najczęściej spotykane u ludzi rodzaje pasożytów

Jeśli mowa o organizmach żyjących naszym kosztem, to najczęściej mówimy o tasiemcach, ale jest ich znacznie więcej. Poznajmy niektóre z nich.

• Tasiemiec – pasożytuje on w jelicie cienkim i potrafi osiągnąć nawet 15 m długości. Najczęściej spotykany jest tasiemiec nieuzbrojony, natomiast tasiemiec uzbrojony posiada przyssawki, którymi przytwierdza się do ścian jelita. Potrafi także osadzić się w mięśniach oraz organach wewnętrznych (w mózgu, w gałce ocznej) jako larwa, co prowadzi do poważnych konsekwencji. Najczęstsze objawy wywołane przez tasiemca to: anemia, osłabienie, bóle brzucha, spadek masy ciała, wymioty, biegunka, ale też zaparcia.
• Owsiki – te z kolei pasożytują najczęściej z jelicie grubym, ale też w końcowym odcinku jelita cienkiego. Podczas swojej aktywności (szczególnie nocą) mogą wydostawać się przez odbyt. Owsiki często występują u dzieci, co objawia się zazwyczaj: swędzeniem odbytu, bólem głowy, nudnościami oraz problemami z wypróżnianiem.
• Glista ludzka – pasożytuje w jelitach, osiąga ok. 40 cm długości. Wywołuje chorobę zwaną glistnicą, która objawia się zazwyczaj anemią, nietolerancją nabiału, problemami trawiennymi, kaszlem, osłabieniem i zawrotami głowy. Do zakażenia dochodzi zazwyczaj poprzez zakażoną wodę oraz niedomyte warzywa i owoce.
• Przywra – jej wielkość dochodzi do kilku centymetrów. Najczęściej spotykane rodzaje przywr to motylica wątrobowa oraz przywra krwi. Zakażenie motylicą wątrobową może prowadzić do poważnych konsekwencji wątrobowych, z żółtaczką włącznie. Przywra krwi pasożytuje natomiast w naczyniach krwionośnych, żywiąc się krwią. Nie trzeba nikomu tłumaczyć, jak bywa to niebezpieczne, tym bardziej, że ten rodzaj pasożyta może żyć nawet do kilkunastu lat. W Polsce w zasadzie nie występuje, ale udając się na Bliski Wschód – do Indii, Australii czy Afryki – należy koniecznie uważać na zanieczyszczoną wodę.

Dieta przeciwpasożytnicza

Dieta taka pomocna jest w zarówno w przypadku działań profilaktycznych, jak i w razie odrobaczania. Głównymi sprzymierzeńcami jelit są między innymi:

• kiszonki,
• buraki,
• szczypiorek i czosnek (czosnek w małych ilościach),
• kapusta,
• marchew,
• pestki dyni i słonecznika,
• papryka,
• seler,
• orzechy,
• fermentowane produkty mleczne typu: kefir, maślanka, jogurt naturalny (w małych ilościach, ponieważ jest to żywność śluzotwórcza),
• błonnik rozpuszczalny (siemię lniane, płatki owsiane, banany, jabłka),
• ziarna (kasza gryczana, jaglana, ryż brązowy, pieczywo pełnoziarniste – w ograniczonych ilościach).

Natomiast głównymi wrogami jelit (nie tylko pod względem pasożytów) są:

• oczyszczone ziarna zbóż (biała mąka),
• cukier i słodycze,
• mleko i jego niefermentowane przetwory,
• wszelkie fast foody i produkty przetworzone,
• napoje gazowane i energetyczne,
• tłuste potrawy smażone,
• sztuczne słodziki,
• alkohol oraz antybiotyki (niszczą mikrobiom),
• pożywienie z zawartością konserwantów.

Higiena podstawą profilaktyki

Krąży opinia, że każdy człowiek posiada w organizmie uśpione pasożyty. Chciałbym sprostować to nieprawdziwe twierdzenie, dlatego też profilaktyczne odrobaczanie nie jest konieczne, a jedynie w przypadku ewidentnych objawów i wskazań. W takich przypadkach warto przeprowadzić specjalistyczne badania krwi na przeciwciała lub badanie kału. W razie pozytywnych wyników takich badań należy przeprowadzić odrobaczanie. Podczas tego procesu zalecam pić dużo wody, która ułatwia usuwać pasożyty z organizmu. Po odrobaczaniu mogą wystąpić bóle brzucha, które są następstwem gwałtownego obumierania pasożytów i uwalniania przy tym toksyn. Jest to naturalna reakcja organizmu, więc nie trzeba się tym niepokoić, mogą wystąpić też biegunka, wzdęcia czy nudności. Czyszczenie jelit to rodzaj sprzątania, a podczas każdego sprzątania początkowo jest bałagan, ale na końcu osiągamy porządek. Tak jest i w przypadku odrobaczania.

Tematyka pasożytów wiąże się ściśle z higieną, w szczególności, gdy w domu posiadamy psa lub kota. Zwierzęta domowe należy regularnie odrobaczać, badać ich kał i niezwłocznie sprzątać odchody. Warto też ograniczyć pieszczoty ze swoimi pupilami, a przede wszystkim całowanie ich. Powtórzę też na koniec, by często myć ręce oraz surowe warzywa, owoce oraz inne spożywane artykuły.

Bibliografia: 1/ Jaworska A., Pasożyty, Ringier Axel Springer Polska, Warszawa 2024. 2/ Lebedewa T., Oczyść swój organizm z toksyn i pasożytów, Vital, 2019. 3/ https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/pasozyty-ludzkie