Żołądek
Żołądek

Żołądek to najbardziej rozszerzona część przewodu pokarmowego, gdzie z przełyku trafia połknięty pokarm. Wraz z częścią brzuszną przełyku stanowią początkowy, podprzeponowy odcinek przewodu pokarmowego. Jego wymiary to ok. 25–30 cm długości, 12–14 cm szerokości. Objętość żołądka jest zmienna i wynosi w przybliżeniu od 1 do 3 l.

Organ składa się z czterech głównych nieostro odgraniczonych części:

  • części wpustowej,
  • dna,
  • trzonu,
  • części odźwiernikowej.


Żołądek przypomina mięśniowy worek w kształcie haka. Od góry łączy się z wpustem przełyku, a ku dołowi z pierwszym odcinkiem jelita cienkiego – z dwunastnicą. Zarówno żołądek, jak i łącząca się z nim dwunastnica, zawieszone są na krezce (narządzie stabilizującym narządy wewnętrzne jamy brzusznej).


Żołądek ma bardzo elastyczną strukturę, jego ściany  zbudowane są z czterech warstw i przebiegają w różnych kierunkach, co pozwala na rozdrobnienie kęsów pokarmu, trafiających z przełyku:

  • warstwa zewnętrzna – błona surowicza;
  • mięśniówka;
  • podśluzówka, w której znajdują się naczynia krwionośne i nerwy;
  • bardzo silnie pofałdowana błona śluzowa, w której znajdują się gruczoły odźwiernikowe produkujące śluz oraz właściwe, które  produkują kwas solny oraz enzymy trawienne.


Ściana żołądka zbudowana jest z potrójnej warstwy mięśni gładkich i wyścielona jest od wewnątrz pofałdowaną błoną śluzową, zaś od zewnątrz pokryta błoną surowiczą. Błona śluzowa ma budowę gruczołów, jest pofałdowana, z dołeczkami, a w jej skład wchodzi 5 typów komórek spełniających różne funkcje:

  • komórki główne produkują pepsynogen (prekursor pepsyny) – główny enzym żołądkowy, trawiący białka;
  • komórki śluzowe produkują śluz, który wraz z wodorowęglanami chroni błonę śluzową przed szkodliwym działaniem różnych substancji drażniących; potrafią się całkowicie zregenerować w ciągu 3 dni;
  • komórki okładzinowe – wytwarzają kwas solny, wydzielają czynnik wewnętrzny (Castle’a) wiążący witaminę B12;
  • niezróżnicowane komórki macierzyste pnia – służą jako zapas dla odnawiających się komórek śluzowych;
  • komórki wewnątrzwydzielnicze – komórki G produkujące gastrynę; komórki EC – serotoninę i motylinę; komórki D – somatostatynę, komórki ECL – histaminę oraz komórki Gr – grelinę.


W żołądku odbywa się wstępna obróbka chemiczna, gdzie pokarm przyjmuje postać papkowatą i drobnymi porcjami przesuwa się do jelita cienkiego. Jest to bogato unaczyniony i unerwiony organ. Pokarm znajduje się w żołądku tak długo, aż zostanie przesunięty do jelita cienkiego, w którym zachodzą dalsze procesy trawienne, przy czym płyny przesuwają się w kierunku dwunastnicy szybciej niż pokarm stały.

Funkcje żołądka

Rolą żołądka jest wydzielanie kwasu solnego oraz enzymów (pepsyna – w postaci proenzymu zwanego pepsynogenem) oraz lipazę. Do jego głównych ról należy:

  • rozdrabnianie pokarmu;
  • wyjaławianie pokarmu;
  • trawienie białek i zapoczątkowywanie trawienia tłuszczów przez lipazę żołądkową;
  • trawienie cukrów przez amylazę ślinową.

Trawienie pokarmu ma swoje fazy:

  • Nerwowa (głowowa lub psychiczna) – występuje zanim pokarm dostanie się do żołądka. Samo wyobrażenie sobie smakowitego dania uruchamia wydzielanie soku żołądkowego.
  • Żołądkowa (główna) – rozpoczyna się, gdy pokarm trafi do żołądka. Mechaniczne rozciąganie ścian żołądka przez pokarm pobudza odruchy nerwowe, które produkują enzymy trawienne.
  • Jelitowa – występuje, gdy pokarm z żołądka przedostanie się do dwunastnicy i jelita cienkiego.

Do prawidłowego funkcjonowania żołądka niezbędna jest obecność kwasu żołądkowego – wydzieliny wytwarzanej w ilości około 1,5 do 2,5 litra na dobę. Sok żołądkowy jest silnie kwasowy o odczynie około 1,0 pH. Zawiera kwas solny, enzymy trawienne, śluz, sole mineralne oraz wodę. Jednym z ważniejszych enzymów trawiennych jest pepsyna, która rozkłada duże cząsteczki białek na mniejsze cząsteczki polipeptydów.

Opracowała Agata Majcher

Inne wpisy w tej kategorii

Jedzenie a emocje

2022-10-04

Jedzenie a emocje

Znane jest powiedzenie starożytnego greckiego filozofa, Sokratesa: „Jemy aby żyć, nie żyjemy aby jeść". Jakże istotną myśl przekazała w tym jednym zdaniu ta centralna postać starożytnej filozofii [...]

Czytaj dalej

Otwórz oczy na sen – fundament zdrowia

2022-09-30

Otwórz oczy na sen – fundament zdrowia

Tak często się skupiamy na poszukiwaniu różnych sposobów na poprawę zdrowia, że aż nie mamy kiedy spać. Tymczasem sen jest podstawą zdrowia. Nie zmieni tego nawet fakt, że powszechnie docenia się [...]

Czytaj dalej

Jak wzmocnić odporność jesienią?

2022-10-04

Jak wzmocnić odporność jesienią?

Początek jesieni to czas, kiedy dni słoneczne przeplatają się z chłodniejszymi. Czasami nie wiemy, jak się ubrać, gdy wychodzimy na dwór. W każdej chwili może być zmiana pogody. Raz słońce piękni [...]

Czytaj dalej

Salicyna – roślinna aspiryna w dwóch kompozycjach

2022-10-04

Salicyna – roślinna aspiryna w dwóch kompozycjach

Produkty, które chcę przedstawić Czytelnikom, to najnowsze wyroby prestiżowej firmy RawForest, czyli: Artre-Sali i Sali-C. Suplementy te omawiam łącznie, albowiem bazują na tym samym podstawowym [...]

Czytaj dalej