Obrzęk limfatyczny (limfodemia)

Obrzęk limfatyczny (limfodemia)

Obrzęk limfatyczny (limfodemia)

Obrzęk chłonny to schorzenie spowodowane niewydolnością limfatyczną tkanek skorelowane zastojem chłonki na skutek wad wrodzonych lub nabytego uszkodzenia naczyń chłonnych. Obrzęk najczęściej zlokalizowany jest w okolicach skóry i w tkance podskórnej. 

Zastój chłonki prowadzi do gromadzenia: wody, białek, glikozaminoglikanów, komórek układu odpornościowego, drobnoustrojów i produktów rozpadu komórek, co skutkuje przewlekłym stanem zapalnym, a w konsekwencji efektem powiększenia i deformacji kończyn górnych, dolnych lub innych części ciała (np. zewnętrznych narządów płciowych). 

Przyczyny

Główną przyczyną występowania obrzęku limfatycznego na świecie jest filarioza, na którą chorują głównie Azjaci – wśród tej nacji aż ¼ ma obrzęk limfatyczny zewnętrznych narządów płciowych, a 15% obrzęk limfatyczny dotyczy kończyn dolnych.

Filariozy są grupą chorób atakującą ludzi i zwierzęta wywoływaną przez robaki nazywane filariami. Według Światowej Organizacji Zdrowia filarioza limfatyczna jest drugą najczęstszą przyczyną niepełnosprawności na świecie – zaraz po trądzie.

Filariozy limfatyczne – wywołują je gatunki pasożytów: Wuchereria bancrofti, Brugia malayi, Brugia timori Dojrzały pasożyt jest w stanie przeżyć w organizmie człowieka 5–7 lat.

Pozostałe przypadki obrzęków limfatycznych, nie licząc filarioz, to nowotwory i powikłania po radioterapii, a także powikłania po operacyjnym usunięciu węzłów chłonnych. Obrzęk limfatyczny kończyn dolnych występuje też jako częste (do 60%) powikłanie leczenia nowotworów miednicy mniejszej. 

U ok. 300 mln osób na świecie obrzęk limfatyczny jest skutkiem niewydolności żylnej.

Rodzaje choroby

Obrzęk limfatyczny to różne jego rodzaje:

    • obrzęk limfatyczny pierwotny – zmiany w naczyniach chłonnych, zarówno wrodzone, jak i nabyte,

    • obrzęk limfatyczny wtórny – wynik uszkodzenia układu chłonnego w przebiegu danej choroby,

    •  dziedziczony rodzinnie obrzęk (np. choroba Milroya), rodzinny obrzęk limfatyczny,

    • obrzęk wywołany ukąszeniem przez owady – filarioza,

    • obrzęk może wystąpić po leczeniu operacyjnym, po radioterapii, po mastektomii lub po operacjach naczyniowych,

    • obrzęk pourazowy,

    • żylno-limfatyczny obrzęk w przewlekłej niewydolności żylnej,

    • obrzęki mogą towarzyszyć patologicznej otyłości i masywnym obrzękom tłuszczowym,

    • mogą występować z chorobami tkanki łącznej – bardzo rzadko w reumatoidalnym lub łuszczycowym zapaleniu stawów oraz twardzinie układowej,

    • mogą się nasilać podczas ciąży.

Objawy:

    • obrzęk limfatyczny może się rozwijać po kilkumiesięcznym, a nawet wieloletnim okresie utajenia,

    • początkowo jest ciastowaty i podatny na ucisk, a z upływem czasu ulega stwardnieniu,

    • w kończynie dolnej występuje tzw. objaw Stemmera – stwardnienie skóry przodostopia i nasady drugiego palca stopy, niemożliwe jest chwycenie fałdów skóry w tym miejscu, ponadto palce są obrzęknięte, w kształcie kiełbasek;

    • niewielkie pęcherzyki, przypominające brodawki.

Leczenie

Jeśli nie zastosuje się odpowiedniego leczenia, obrzęk limfatyczny będzie się nasilał. Pierwotny obrzęk limfatyczny zwykle rozwija się powoli, natomiast wtórny, związany z chorobą nowotworową – szybko. Im szybciej obrzęk się powiększa, tym bardziej wzrasta ryzyko bakteryjnych zakażeń skóry. Powiększający się obrzęk prowadzi do przerostu i zniekształcenia skóry, a stan przewlekły powoduje upośledzenie sprawnej kończyny. 

Program leczenia obejmuje:

    • fizjoterapię, a ściślej mówiąc – kompleksową terapię limfatyczną: drenaż limfatyczny, bandażowanie kompresyjne, gimnastykę odbarczającą;

    • zabiegi mikrochirurgiczne polegające na wytworzeniu połączeń limfatyczno-żylnych;

    • liposukcję, dzięki której możliwe jest szybkie zmniejszenie objętości kończyny, po zabiegu konieczne jest stałe stosowanie rękawów lub pończoch uciskowych;

    • leczenie farmakologiczne – nie zaleca się przewlekłego leczenia farmakologicznego, jednak we wczesnych fazach obrzęku rekomenduje się przyjmowanie flawonoidów, rutozydów i diosminy.

Rokowanie

Rokowanie jest niekorzystne. Obrzęk limfatyczny to choroba istotnie pogarszająca jakość życia chorych. Nie ma ona jednak wpływu na długość życia. Należy na stałe i systematycznie nosić pończochy lub rękawy uciskowe, regularnie powtarzać terapie limfatyczne. Rokowanie we wtórnych obrzękach limfatycznych zależy przede wszystkim od choroby podstawowej. 

Agata Majcher

Źródło: 

Choroby układu krążenia w: „Medycyna Praktyczna”, redaktorzy działu: A. Budaj, W. Leśniak.

 

https://www.medi-polska.pl/shop/kompresja/diagnostyka-i-leczenie/limfodemia/