Miedź – z czym to się je

Miedź – z czym to się je

Miedź jest interesującym pierwiastkiem śladowym, jednak trochę niedocenianym. Gdy mówimy o konieczności suplementowania mikroelementami, na myśl przychodzą nam: magnez, żelazo, wapń, jod czy selen, ale właściwie o miedzi mówi się niewiele. 

A tymczasem miedź pełni wiele istotnych funkcji, współpracuje z wieloma enzymami w naszym organizmie, jest np. kofaktorem dysmutazy ponadtlenkowej, uruchamia rezerwy żelaza oraz pomaga w jego syntezie (mało znany jest fakt, że w rzeczywistości przyczyną anemii są niedobory miedzi, a nie żelaza). 

Bierze udział w syntezie hemoglobiny i razem z żelazem uczestniczy w transportowaniu tlenu do każdej komórki – zwłaszcza do wrażliwej na niedotlenienie tkanki nerwowej. Miedź wpływa na przesyłanie impulsów nerwowych i poziom neuroprzekaźników. 

Miedź także bierze udział w tworzeniu wiązań krzyżowych w kolagenie i elastynie, dzięki którym tkanki łączna i kostna mają prawidłową strukturę. 

Miedź jest ważna w produkcji melaniny – barwnika skóry i włosów – przy bardzo dużych niedoborach miedzi można wręcz osiwieć. Jest istotna w utrzymaniu struktury keratyny, a także gra rolę w rozwoju układu nerwowego – bierze udział w produkcji katecholamin. Wspiera też układ rozrodczy w produkcji estrogenu.

Otóż mało oczywistym jest fakt, że miedź wytwarzana jest pod wpływem stresu oraz przy wyczerpaniu nadnerczy. Miedź stymuluje układ nerwowy, dzięki czemu wzrasta produkcja adrenaliny, noradrenaliny, dopaminy, a jednocześnie spada poziom histaminy. Neuroprzekaźniki pozostają w nierównowadze, co tłumaczy zmienność nastrojów, nadmierne pobudzenie, bezsenność czy niepokój. Nadmierna stymulacja przekaźników nerwowych nie daje możliwości wyciszenia i zrelaksowania się.

Źródła miedzi w pokarmach

Miedź pozyskać można wraz ze spożywanymi pokarmami. Bogate w ten pierwiastek śladowy są: owoce morza, np.: ostrygi, kraby, mięso (np. nerki, wątróbka wołowa), orzechy i pestki: pistacje, migdały, słonecznik, sezam orzechy pekan, brazylijskie, włoskie, rośliny strączkowe, soja, awokado, zboża: otręby, zarodki pszenne, a także: drożdże, żelatyna, olej kukurydziany, grzyby, czekolada.

Ważne!

Wegetarianie i weganie z pewnością nie mogą narzekać na niedobory miedzi, jednak koniecznie trzeba pamiętać o tym, że miedź i cynk konkurują ze sobą o ten sam cykl przemian i aby pozostać przy zdrowiu, należy te dwa mikroelementy suplementować w odpowiednich proporcjach. 

Prawidłowe proporcje cynku do miedzi to: 10:1.

Nie tylko żywność

Jedzenie nie jest wyłącznym źródłem miedzi, pozyskać ją można z otoczenia lub nawet samemu wytworzyć, na przykład woda pitna płynąca w rurach miedzianych bogata jest w siarczan miedzi. Temu tematowi zostanie poświęcony osobny artykuł. Innymi źródłami miedzi są suplementy, również prenatalne oraz środki i spirale antykoncepcyjne. Źródło miedzi to także przygotowywanie pokarmów przy użyciu do tego celu garnków, czajników, naczyń miedzianych – szczególnie zaobserwować to można w kulturze romskiej.

Synergizm, czyli co lubi miedź

Mikroelementy czy witaminy, tak jak i jak ludzie, tworzą nierozerwane związki i – podobnie jak my – mogą nie tolerować innych towarzyszy.

W dietetyce znanych jest wiele przykładów synergii składników odżywczych. Na przykład magnez lubi się z wapniem i witaminą B6, a witamina D3 jest w dobrej komitywie z witaminą K2. Już podczas II wojny światowej badania kliniczne dowiodły, że kombinacja witamin A i D jest korzystniejsza i bezpieczniejsza dla zdrowia niż przyjmowanie tych dwóch witamin oddzielnie. Do tego witamina E i mamy grupę nierozłącznych towarzyszy, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – ADEK. 

Miedź łączy się z siarką, z żelazem, z molibdenem i z cynkiem. Molibden ogranicza toksyczność miedzi, jest to najprostszy rodzaj odtrutki, jeśli doszłoby do przedawkowania miedzi. Molibden wiąże miedź, która wydalana jest wraz z moczem. Molibden zaburza wchłanianie żelaza, co oznacza, że decydując się na suplementowanie tego mikroelementu, należy pozostawić co najmniej dwugodzinny odstęp między tymi dwoma pierwiastkami śladowymi. 

Podobnie miedź tworzy nierozerwalny związek z cynkiem. Zauważmy, jak przyroda mądrze to urządziła i w produktach spożywczych bogatych w miedź znajduje się także cynk.


produkt spożywczy

miedź zawartość miedzi/100 g

cynk zawartość cynku/100 g

żelazo zawartość żelaza/100 g

molibden zawartość molibdenu /100 g

pistacje

1,3 mg

2,2 mg

4 mg

20 µg

ostrygi

1,5 mg

16 mg

7 mg

1,55 µg

otręby

0,5 mg

2 mg

8 mg

2 µg

sezam

2,30 mg

10 mg

17 mg

11 µg

Proporcje cynku do miedzi

Odpowiedni stosunek miedzi do cynku warunkuje właściwe funkcjonowanie organizmu. Te dwa pierwiastki śladowe są integralnie ze sobą powiązane. Miedź wchłaniana jest w postaci związków nieorganicznych, w połączeniu  z białkami w górnych odcinkach jelita cienkiego. Przyswajalność miedzi waha się od 35 do 70 proc. 

Suplementowane samego cynku lub samej miedzi nie jest dobrym pomysłem. Na rynku dostępne są różne preparaty z odpowiednio zbalansowanymi ilościami tych dwóch mikroelementów, np. jedna kapsułka zawiera 1 mg miedzi i 15 mg cynku. Maksymalna dobowa ilość cynku to 30 mg na dzień. W typowej współczesnej zachodniej diecie spożycie miedzi jest bardzo wysokie, a cynku – za niskie. Zalecane spożycie miedzi nie powinno przekraczać 4 mg dziennie. 

wiek

dzieci

niemowlęta od urodzenia do 6 miesięcy

200 µg

niemowlęta od 7 miesięcy do 12 miesięcy

220 µg

dzieci w wieku 1–3 lat

340 µg

dzieci w wieku 4–8 lat

440 µg

dzieci w wieku 9–13 lat

700 µg

dzieci w wieku 14–18 lat

890 µg

wiek

dorośli

dorośli od 19 r.ż.

900 µg

kobiety w ciąży

1000 µg

kobiety karmiące piersią

1300 µg

Objawy niedoboru miedzi:

  • osłabienie,
  • wyczerpanie,
  • zaburzenia neurologiczne,
  • bezsenność,
  • obrzęki,
  • biegunka,
  • upośledzona ruchliwość plemników,
  • pękanie naczyń, tętniaki,
  • uszkodzenia tkanki łącznej, złamania kości (np. osteoporoza),
  • przebarwienie lub odbarwienie skóry i włosów, np.: bielactwo, siwienie, wypadanie włosów,
  • niski poziom estrogenu,
  • nieprawidłowości w metabolizmie glukozy i cholesterolu.

Zwiększone zapotrzebowanie:

  • ciąża, karmienie piersią, noworodki niekarmione mlekiem matki,
  • szybki rozwój dziecka,
  • osoby aktywne fizycznie, które wraz z potem wydalają większe ilości miedzi,
  • wysokie spożycie cynku spowodowane suplementowaniem go przy np. infekcjach wirusowych,
  • niewydolność, choroby nerek,
  • niedożywienie, przewlekłe choroby układu pokarmowego,
  • poparzenia.

Objawy nadmiaru miedzi

Nadmiar miedzi jest rzadkim zjawiskiem, o jej toksyczności mogą świadczyć:

  • zmęczone nadnercza,
  • niepokój,
  • metaliczny smak w ustach,
  • autyzm,
  • depresja,
  • niezrównoważony poziom estrogenu,
  • bezsenność,
  • nadaktywność,
  • zmiany nastroju,
  • schizofrenia.

Miedź wpływa na układ nerwowy, jej toksyczne stężenie przyczynia się do rozwoju takich chorób jak: choroba Alzheimera, Parkinsona, schizofrenia, pląsawica Huntingtona czy choroba Wilsona. 

Miedź w dużym nadmiarze działa toksycznie, powoduje zatrucie, jest równie niebezpieczna jak rtęć czy ołów. Jej wysoki poziom w erytrocytach, osoczu i surowicy może świadczyć o tym, że we krwi skumulowane są pierwiastki ciężkie.

Miedź – z czym się ją je?

Ze względu na niedużą ilość tego pierwiastka w produktach spożywczych, przedawkowanie miedzi należy raczej do rzadkości. Dzienna dawka miedzi do 5 mg nie jest toksyczna, natomiast długotrwałe stosowanie miedzi może powodować problemy kardiologiczne, prowadzić do śpiączki, a nawet przedwczesnego zgonu. Do przedawkowania może dojść w wypadku regularnego picia „miękkiej” wody kranowej, dostarczanej do mieszkania starymi rurami miedzianymi. 

Podsumowując: wielu dietetyków odradza suplementowanie samej miedzi lub samego cynku, a najlepsze rozwiązanie jest najprostsze – warto spożywać produkty bogate w te dwa pierwiastki. Jeśli chodzi o wodę pitną, nie zaleca się instalacji rur miedzianych, przez którą będzie ta woda przepływała, ponieważ zaburzy to kontrolę nad podażą miedzi. Przygotowywanie posiłków na naczyniach miedzianych lub picie z dzbanów miedzianych ma sens, ponieważ dostarczamy w łatwy sposób optymalne dawki miedzi. Zawsze jednak należy pamiętać o „towarzystwie” cynku. 

Opracowała Agata Majcher

Bibliografia:

www.dietetycy.org 

Miedź – objawy niedoboru, rola w organizmie oraz jej źródła

https://www.lifelinediag.eu/miedz-objawy-niedoboru-rola-w-organizmie-oraz-jej-zrodla/

5 powodów, dla których nie warto inwestować w instalację z rur miedzianych https://www.uponor.pl/instalacje/firma/aktualnosci/nowosci/system-rur-miedzianych

Inne wpisy w tej kategorii

Tłuszcze trans – czym są i jak wpływają na nasze zdrowie

2024-02-09

Tłuszcze trans – czym są i jak wpływają na nasze zdrowie

Tłuszcze trans od lat wzbudzają kontrowersje, a badania naukowe potwierdzają ich negatywny wpływ na zdrowie. W związku z tym ważne jest, abyśmy mieli świadomość ich obecności w produktach, które jemy.

Czytaj dalej

Dieta ketogeniczna - w jakich przypadkach znajduje szczególne zastosowanie?

2024-01-30

Dieta ketogeniczna - w jakich przypadkach znajduje szczególne zastosowanie?

W ostatnich latach dieta ketogeniczna, stała się bardzo popularnym sposobem na odchudzanie oraz na terapię różnych schorzeń. Jednak nie w każdym przypadku jest ona skuteczna. Wyjaśniamy dlaczego.

Czytaj dalej

Nadwaga i otyłość ważną przyczyną powstawania nowotworów. Jak schudnąć?

2024-02-06

Nadwaga i otyłość ważną przyczyną powstawania nowotworów. Jak schudnąć?

W jaki sposób nadmierna ilość tkanki tłuszczowej może prowadzić do rozwoju nowotworu u człowieka? Jak poradzić sobie z nadwagą oraz otyłością?

Czytaj dalej

Przechowywanie warzyw i owoców. Sprawdź czy robisz to dobrze

2024-01-23

Przechowywanie warzyw i owoców. Sprawdź czy robisz to dobrze

W tym artykule podpowiadamy jak należy przechowywać warzywa i owoce. Czy lodówka to faktycznie dobre rozwiązanie? Zobacz jakie warzywa lubią chłód a jakie nie przepadają za zimnem.

Czytaj dalej

Kompleks ziołowy Carska w profilaktyce zdrowia

2024-01-18

Kompleks ziołowy Carska w profilaktyce zdrowia

Obecnie dużo się mówi o jakości soków żołądkowych, mało jednak wskazuje się na ich ilości, jakie organizm powinien produkować. W ciągu dnia człowiek powinien wytwarzać 10–12 litrów soków żołądkow [...]

Czytaj dalej

Dania i przyprawy, które pomogą ci się rozgrzać zimą

2024-01-02

Dania i przyprawy, które pomogą ci się rozgrzać zimą

Zimą warto zadbać o rozgrzanie ciała od środka. Dzięki temu będziemy mieli więcej energii do działania i starczy nam sił do sprostania różnym codziennym obowiązkom.

Czytaj dalej