Miedź – z czym to się je
Miedź – z czym to się je

Miedź jest interesującym pierwiastkiem śladowym, jednak trochę niedocenianym. Gdy mówimy o konieczności suplementowania mikroelementami, na myśl przychodzą nam: magnez, żelazo, wapń, jod czy selen, ale właściwie o miedzi mówi się niewiele. 

A tymczasem miedź pełni wiele istotnych funkcji, współpracuje z wieloma enzymami w naszym organizmie, jest np. kofaktorem dysmutazy ponadtlenkowej, uruchamia rezerwy żelaza oraz pomaga w jego syntezie (mało znany jest fakt, że w rzeczywistości przyczyną anemii są niedobory miedzi, a nie żelaza). 

Bierze udział w syntezie hemoglobiny i razem z żelazem uczestniczy w transportowaniu tlenu do każdej komórki – zwłaszcza do wrażliwej na niedotlenienie tkanki nerwowej. Miedź wpływa na przesyłanie impulsów nerwowych i poziom neuroprzekaźników. 

Miedź także bierze udział w tworzeniu wiązań krzyżowych w kolagenie i elastynie, dzięki którym tkanki łączna i kostna mają prawidłową strukturę. 

Miedź jest ważna w produkcji melaniny – barwnika skóry i włosów – przy bardzo dużych niedoborach miedzi można wręcz osiwieć. Jest istotna w utrzymaniu struktury keratyny, a także gra rolę w rozwoju układu nerwowego – bierze udział w produkcji katecholamin. Wspiera też układ rozrodczy w produkcji estrogenu.

Otóż mało oczywistym jest fakt, że miedź wytwarzana jest pod wpływem stresu oraz przy wyczerpaniu nadnerczy. Miedź stymuluje układ nerwowy, dzięki czemu wzrasta produkcja adrenaliny, noradrenaliny, dopaminy, a jednocześnie spada poziom histaminy. Neuroprzekaźniki pozostają w nierównowadze, co tłumaczy zmienność nastrojów, nadmierne pobudzenie, bezsenność czy niepokój. Nadmierna stymulacja przekaźników nerwowych nie daje możliwości wyciszenia i zrelaksowania się.

Źródła miedzi w pokarmach

Miedź pozyskać można wraz ze spożywanymi pokarmami. Bogate w ten pierwiastek śladowy są: owoce morza, np.: ostrygi, kraby, mięso (np. nerki, wątróbka wołowa), orzechy i pestki: pistacje, migdały, słonecznik, sezam orzechy pekan, brazylijskie, włoskie, rośliny strączkowe, soja, awokado, zboża: otręby, zarodki pszenne, a także: drożdże, żelatyna, olej kukurydziany, grzyby, czekolada.

Ważne!

Wegetarianie i weganie z pewnością nie mogą narzekać na niedobory miedzi, jednak koniecznie trzeba pamiętać o tym, że miedź i cynk konkurują ze sobą o ten sam cykl przemian i aby pozostać przy zdrowiu, należy te dwa mikroelementy suplementować w odpowiednich proporcjach. 

Prawidłowe proporcje cynku do miedzi to: 10:1.

Nie tylko żywność

Jedzenie nie jest wyłącznym źródłem miedzi, pozyskać ją można z otoczenia lub nawet samemu wytworzyć, na przykład woda pitna płynąca w rurach miedzianych bogata jest w siarczan miedzi. Temu tematowi zostanie poświęcony osobny artykuł. Innymi źródłami miedzi są suplementy, również prenatalne oraz środki i spirale antykoncepcyjne. Źródło miedzi to także przygotowywanie pokarmów przy użyciu do tego celu garnków, czajników, naczyń miedzianych – szczególnie zaobserwować to można w kulturze romskiej.

Synergizm, czyli co lubi miedź

Mikroelementy czy witaminy, tak jak i jak ludzie, tworzą nierozerwane związki i – podobnie jak my – mogą nie tolerować innych towarzyszy.

W dietetyce znanych jest wiele przykładów synergii składników odżywczych. Na przykład magnez lubi się z wapniem i witaminą B6, a witamina D3 jest w dobrej komitywie z witaminą K2. Już podczas II wojny światowej badania kliniczne dowiodły, że kombinacja witamin A i D jest korzystniejsza i bezpieczniejsza dla zdrowia niż przyjmowanie tych dwóch witamin oddzielnie. Do tego witamina E i mamy grupę nierozłącznych towarzyszy, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – ADEK. 

Miedź łączy się z siarką, z żelazem, z molibdenem i z cynkiem. Molibden ogranicza toksyczność miedzi, jest to najprostszy rodzaj odtrutki, jeśli doszłoby do przedawkowania miedzi. Molibden wiąże miedź, która wydalana jest wraz z moczem. Molibden zaburza wchłanianie żelaza, co oznacza, że decydując się na suplementowanie tego mikroelementu, należy pozostawić co najmniej dwugodzinny odstęp między tymi dwoma pierwiastkami śladowymi. 

Podobnie miedź tworzy nierozerwalny związek z cynkiem. Zauważmy, jak przyroda mądrze to urządziła i w produktach spożywczych bogatych w miedź znajduje się także cynk.


produkt spożywczy

miedź zawartość miedzi/100 g

cynk zawartość cynku/100 g

żelazo zawartość żelaza/100 g

molibden zawartość molibdenu /100 g

pistacje

1,3 mg

2,2 mg

4 mg

20 µg

ostrygi

1,5 mg

16 mg

7 mg

1,55 µg

otręby

0,5 mg

2 mg

8 mg

2 µg

sezam

2,30 mg

10 mg

17 mg

11 µg

Proporcje cynku do miedzi

Odpowiedni stosunek miedzi do cynku warunkuje właściwe funkcjonowanie organizmu. Te dwa pierwiastki śladowe są integralnie ze sobą powiązane. Miedź wchłaniana jest w postaci związków nieorganicznych, w połączeniu  z białkami w górnych odcinkach jelita cienkiego. Przyswajalność miedzi waha się od 35 do 70 proc. 

Suplementowane samego cynku lub samej miedzi nie jest dobrym pomysłem. Na rynku dostępne są różne preparaty z odpowiednio zbalansowanymi ilościami tych dwóch mikroelementów, np. jedna kapsułka zawiera 1 mg miedzi i 15 mg cynku. Maksymalna dobowa ilość cynku to 30 mg na dzień. W typowej współczesnej zachodniej diecie spożycie miedzi jest bardzo wysokie, a cynku – za niskie. Zalecane spożycie miedzi nie powinno przekraczać 4 mg dziennie. 

wiek

dzieci

niemowlęta od urodzenia do 6 miesięcy

200 µg

niemowlęta od 7 miesięcy do 12 miesięcy

220 µg

dzieci w wieku 1–3 lat

340 µg

dzieci w wieku 4–8 lat

440 µg

dzieci w wieku 9–13 lat

700 µg

dzieci w wieku 14–18 lat

890 µg

wiek

dorośli

dorośli od 19 r.ż.

900 µg

kobiety w ciąży

1000 µg

kobiety karmiące piersią

1300 µg

Objawy niedoboru miedzi:

  • osłabienie,
  • wyczerpanie,
  • zaburzenia neurologiczne,
  • bezsenność,
  • obrzęki,
  • biegunka,
  • upośledzona ruchliwość plemników,
  • pękanie naczyń, tętniaki,
  • uszkodzenia tkanki łącznej, złamania kości (np. osteoporoza),
  • przebarwienie lub odbarwienie skóry i włosów, np.: bielactwo, siwienie, wypadanie włosów,
  • niski poziom estrogenu,
  • nieprawidłowości w metabolizmie glukozy i cholesterolu.

Zwiększone zapotrzebowanie:

  • ciąża, karmienie piersią, noworodki niekarmione mlekiem matki,
  • szybki rozwój dziecka,
  • osoby aktywne fizycznie, które wraz z potem wydalają większe ilości miedzi,
  • wysokie spożycie cynku spowodowane suplementowaniem go przy np. infekcjach wirusowych,
  • niewydolność, choroby nerek,
  • niedożywienie, przewlekłe choroby układu pokarmowego,
  • poparzenia.

Objawy nadmiaru miedzi

Nadmiar miedzi jest rzadkim zjawiskiem, o jej toksyczności mogą świadczyć:

  • zmęczone nadnercza,
  • niepokój,
  • metaliczny smak w ustach,
  • autyzm,
  • depresja,
  • niezrównoważony poziom estrogenu,
  • bezsenność,
  • nadaktywność,
  • zmiany nastroju,
  • schizofrenia.

Miedź wpływa na układ nerwowy, jej toksyczne stężenie przyczynia się do rozwoju takich chorób jak: choroba Alzheimera, Parkinsona, schizofrenia, pląsawica Huntingtona czy choroba Wilsona. 

Miedź w dużym nadmiarze działa toksycznie, powoduje zatrucie, jest równie niebezpieczna jak rtęć czy ołów. Jej wysoki poziom w erytrocytach, osoczu i surowicy może świadczyć o tym, że we krwi skumulowane są pierwiastki ciężkie.

Miedź – z czym się ją je?

Ze względu na niedużą ilość tego pierwiastka w produktach spożywczych, przedawkowanie miedzi należy raczej do rzadkości. Dzienna dawka miedzi do 5 mg nie jest toksyczna, natomiast długotrwałe stosowanie miedzi może powodować problemy kardiologiczne, prowadzić do śpiączki, a nawet przedwczesnego zgonu. Do przedawkowania może dojść w wypadku regularnego picia „miękkiej” wody kranowej, dostarczanej do mieszkania starymi rurami miedzianymi. 

Podsumowując: wielu dietetyków odradza suplementowanie samej miedzi lub samego cynku, a najlepsze rozwiązanie jest najprostsze – warto spożywać produkty bogate w te dwa pierwiastki. Jeśli chodzi o wodę pitną, nie zaleca się instalacji rur miedzianych, przez którą będzie ta woda przepływała, ponieważ zaburzy to kontrolę nad podażą miedzi. Przygotowywanie posiłków na naczyniach miedzianych lub picie z dzbanów miedzianych ma sens, ponieważ dostarczamy w łatwy sposób optymalne dawki miedzi. Zawsze jednak należy pamiętać o „towarzystwie” cynku. 

Opracowała Agata Majcher

Bibliografia:

www.dietetycy.org 

Miedź – objawy niedoboru, rola w organizmie oraz jej źródła

https://www.lifelinediag.eu/miedz-objawy-niedoboru-rola-w-organizmie-oraz-jej-zrodla/

5 powodów, dla których nie warto inwestować w instalację z rur miedzianych https://www.uponor.pl/instalacje/firma/aktualnosci/nowosci/system-rur-miedzianych

Inne wpisy w tej kategorii

Koper włoski

2022-07-01

Koper włoski

Koper włoski jest dodatkiem do wielu potraw. Jego popularność sięga czasów starożytnych, kiedy to wierzono, że ma on magiczną moc, która miała chronić przed demonami i złymi duchami. Oprócz walor [...]

Czytaj dalej

Aronia – doskonały lek na choroby cywilizacyjne

2022-06-27

Aronia – doskonały lek na choroby cywilizacyjne

Aronia to cudowna roślina z rodziny różowatych. Występuje w kilku odmianach, z czego najbardziej popularne to: aronia czerwona (Aronia arbutifolia), czarna (Aronia melanocarpa) oraz śliwolistna ( [...]

Czytaj dalej

Magnez – życiodajny biopierwiastek

2022-06-24

Magnez – życiodajny biopierwiastek

O magnezie i jego wpływie na zdrowie powiedziano i napisano już niemal wszystko, ale znamienne niech będą słowa, jakie wypowiedział na kongresie w Vittel prof. Durlach, a mianowicie: „człowiek ni [...]

Czytaj dalej

Gotowanie zdrowszych POTraw z urządzeniami wielofunkcyjnymi Instant Pot

2022-06-22

Gotowanie zdrowszych POTraw z urządzeniami wielofunkcyjnymi Instant Pot

Multicookery Instant Pot to nowy na polskim rynku wielozadaniowy sprzęt gotujący, który na rynku amerykańskim od wielu lat zbiera same najlepsze recenzje. Stało się tak dlatego, że Instant Pot to [...]

Czytaj dalej

Top 3 preparatów naturalnego pochodzenia w Twojej wakacyjnej apteczce

2022-06-20

Top 3 preparatów naturalnego pochodzenia w Twojej wakacyjnej apteczce

Przed nami wakacje. Wielu z nas ma jakieś plany wyjazdowe i nadzieje na miło spędzony czas. Niezależnie, gdzie tym razem wyruszymy, wypadałoby odpowiednio wyposażyć swoją apteczkę. A ponieważ odw [...]

Czytaj dalej