Hipoterapia – dla kogo jest wskazana?

Człowiek chce kontaktu ze zwierzętami. Nawiązuje z nimi więź, która jest dla niego ważna i pozwala mu pełniej żyć. Jednym z gatunków zwierząt współistniejących z ludźmi od wieków są konie. Doskonale sprawdzają się w terapii określanej jako hipoterapia. Metoda ta wykorzystywana jest przy niepełnosprawnościach oraz zaburzeniach emocjonalnych. Pozwala na wzmocnienie mięśni i poprawę koordynacji ruchowej. Doskonale wpływa również na poprawę nastroju oraz niwelowanie stresu. Dla kogo konkretnie wskazana jest hipoterapia?

Czym jest hipoterapia i skąd pochodzi ta metoda?

W wielu cywilizacjach konie były bardzo poważane, a nawet czczone. W niektórych regionach uważano te zwierzęta za święte. Nie tylko wykorzystywano je do pracy w polu czy też jako siłę pociągową, ale korzystano z nich też w lecznictwie. Jazdę konną stosowano w starożytnej Grecji jako środek na poprawę krążenia, a w tym samym okresie w Egipcie i Rzymie hipoterapia sprawdzała się u pacjentów po kontuzjach i chorobach. Kontakt z końmi był też formą terapii przy problemach psychicznych.

Hipoterapia swoją nazwę wzięła od greckich słów „hippos” – co oznacza „koń” – i „therapeía”, czyli „terapia”. Jest to metoda rehabilitacji psychoruchowej przy wykorzystaniu koni. Podczas sesji pacjent jeździ na koniu, a także wykonuje różne ćwiczenia oraz zadania. Metoda ta ma za zadanie poprawę sprawności fizycznej, a także psychoruchowej danej osoby. Działa sensorycznie i jest stosowana jako wsparcie emocjonalne, psychiczne i społeczne. Sesję prowadzi wykwalifikowany hipoterapeuta posiadający uprawnienia instruktorskie wydane przez Polskie Towarzystwo Hipoterapeutyczne.

Jak hipoterapia działa na ciało, emocje i relacje?

Do hipoterapii należy podejść holistycznie, ponieważ ma ona kilka płaszczyzn oddziaływania. Przede wszystkim wzmacnia ogólną sprawność mięśniową, dlatego znajduje zastosowanie w rehabilitacji, poprawie postawy i przy niepełnosprawności.

Kolejnym aspektem hipoterapii jest działanie o podłożu emocjonalnym – sesje jazdy konnej pozytywnie wpływają na psychikę, pomagając się wyciszyć i poczuć bardziej pewnym siebie.

Ważna jest także kwestia poznawcza poprzez odbiór różnych bodźców. Stymulacja sensoryczna pozwala na rozwój myślenia, a także percepcji słuchowej oraz ruchowej.

Niebagatelną rolę pełni również sfera zachowań prospołecznych. Hipoterapia pozwala na budowanie relacji, otworzenie się na kontakt z innymi i pracę grupową.

Jak wygląda sesja hipoterapii?

Sposób stosowania hipoterapii zależy od rodzaju problemu u danego pacjenta i metody leczenia. O wszystkim decyduje lekarz kierujący.

Terapia może mieć dwa aspekty. Pierwszy można określić jako bierny, gdzie pacjent siedzi na koniu i stara się zachować prawidłową postawę w trakcie jazdy. Dokładnie dostosowuje się do ruchów, jakie wykonuje zwierzę. Drugi element terapii polega na aktywności pacjenta – wykonuje on różne zadania lub ćwiczenia, które zleci mu instruktor.

Jazda w rytmie ruchu konia

Hipoterapia może przyjmować różne formy. Jedną z nich jest jazda i poddanie się rytmowi, jaki nadaje zwierzę, co ma relaksować, odprężać i wprowadzać spokój. Uchwycenie harmonii rytmu poruszającego się konia ma być dla pacjenta kojące i stanowić odkrycie nowych doznań. Pobudza też mięśnie głębokie.

Ćwiczenia na koniu jako element fizjoterapii

Kolejną formą terapii jest gimnastyka na koniu, czyli fizjoterapia. Pacjent na polecenie instruktora wykonuje ćwiczenia, takie jak skręty tułowia, dotykanie różnych części ciała zwierzęcia, a także elementy woltyżerki.

Kontakt z koniem poza samą jazdą

Bardzo istotnym elementem terapii jest sam kontakt z koniem. Pacjent uczy się go pielęgnować, czyścić, a także go karmi. Człowiek nawiązuje w ten sposób swoistą więź ze zwierzęciem, a także z innymi ludźmi.

Jakie efekty może dawać hipoterapia?

Jazda na koniu przynosi wiele korzyści. Przede wszystkim pacjent musi utrzymać się w stabilnej pozycji, co wpływa na poprawę równowagi. Ważna jest także pełna synchronizacja człowieka ze zwierzęciem podczas jazdy, dzięki czemu można pracować nad większą kontrolą postawy ciała i koordynacją ruchową. Angażowanie różnych grup mięśniowych powoduje wzmacnianie mięśni oraz regulację ich napięcia. Dotyczy to przede wszystkim tułowia, a także nóg. Zwiększa się również tzw. czucie powierzchniowe.

Podczas jazdy konnej następuje pobudzenie zmysłów. Stymulacja sensoryczna odbywa się poprzez dotyk, jak również czucie zapachów zwierzęcia i miejsca, gdzie sesja się odbywa. Pacjent reaguje też na dźwięki przyrody i te, jakie wydaje koń.

Przyjmuje się, że hipoterapia pośrednio może poprawiać funkcjonowanie układu immunologicznego. Zwiększona odporność i lepsze dotlenienie organizmu to wynik przebywania na świeżym powietrzu. W pewnym stopniu poprawia się także wydolność i kondycja, dzięki efektywniejszej pracy płuc i serca. Przy tym jednostajny rytm podczas jazdy wpływa na uspokojenie, a także wewnętrzną równowagę organizmu – odpręża, relaksuje i obniża poziom kortyzolu, dzięki temu może poprawić się jakość snu pacjenta. Kontakt ze zwierzęciem zmniejsza stres oraz lęk i może być dużym wsparciem u osób z zaburzeniami emocjonalnymi. Wpływa również na budowanie relacji społecznych, lepszą komunikację, otwiera na innych ludzi i nowe doznania.

Hipoterapia skutecznie poprawia samopoczucie i nastrój. Wolna jazda na koniu w otoczeniu przyrody działa motywująco, pacjent jest bardziej skupiony i uczy się koncentracji na zadaniu. Pozwala na zwiększenie wiary we własne siły i chęć sprostania trudnościom.

Dla kogo hipoterapia może być wskazana?

• Kontakt ze zwierzęciem takim jak koń może wspomóc terapię osób dotkniętych zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).
• Hipoterapię zaleca się osobom z niepełnosprawnością fizyczną. Dotyczy to różnych wrodzonych wad rozwojowych.
• Jazdę na koniu pod okiem hipoterapeuty można stosować jako uzupełnienie rehabilitacji u pacjentów z zaburzeniami neurologicznymi. Dotyczy to osób po udarze mózgu, porażeniu mózgowym, z chorobą Parkinsona czy też ze stwardnieniem rozsianym.
• Hipoterapia dzięki temu, że stymuluje sensorycznie, jest zalecana osobom ze spektrum autyzmu.
• Kontakt z koniem i nawiązanie z nim swoistej więzi sprawiają, że dana osoba uspokaja się i studzi emocje. To sprawia, że hipoterapia może być wykorzystywana przy zaburzeniach emocjonalnych, depresji oraz stanach lękowych.
• Hipoterapia wpływa na wyciszenie. Wymaga też skupienia uwagi i koncentracji na wykonywanym zadaniu, pacjent odbiera też wiele bodźców. To wszystko sprawia, że takie sesje stymulują percepcję wzrokową, dotykową, słuchową, zapachową, a także przestrzenną oraz społeczną. Hipoterapia rozwija umiejętności, które mogą pomóc osobom mającym problemy z nauką i przyswajaniem wiedzy.

Bibliografia: Strumińska A. (red.), Psychopedagogiczne aspekty hipoterapii dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 2007. Historia hipoterapii - od starożytności do współczesności, https://ikarion.pl/historia-hipoterapii-od-starozytnosci-do-wspolczesnosci, dostęp: 16.09.2025. O hipoterapii, https://hipoterapia.org/o-nas/o-hipoterapii. Isaacson R., Opowieść ojca, przez mongolskie stepy w poszukiwaniu cudu, Wydawnictwo Nasza Księgarnia, Warszawa 2010.