Potas

Potas

Potas

Potas jest makroelementem, głównym wewnątrzkomórkowym kationem i jednym z najważniejszych elektrolitów, występującym w większości tkanek ciała. Około 98% z całości potasu zawartego w ludzkim organizmie jest zlokalizowane wewnątrz cytoplazmy komórkowej. Stanowi główny jon płynu wewnątrzkomórkowego, najwięcej jest go w tkance mięśniowej. Jest to niezwykle aktywny pierwiastek, o właściwościach zasadowych (łacińska nazwa potasu to kalium, czyli – zasada). Nadmiar potasu w 10 procentach wydalany jest wraz z kałem, pozostała ilość wraz z moczem. Usuwanie nadmiaru potasu przez nerki regulowane jest przez aldosteron – hormon powstający w korze nadnerczy. 

Funkcje

    • Potas bierze udział w wielu procesach enzymatycznych i metabolicznych. 

    • Razem z sodem i chlorkami stanowi najważniejszą część składową płynów pozakomórkowych.

    • Powoduje zwiększenie przepuszczalności błon komórkowych, jego obecność jest niezbędna do syntezy białek w rybosomach.

    • Reguluje ciśnienie tętnicze krwi.warunkuje prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i mięśni.

    • Wytwarza i przewodzi impulsy w mięśniu sercowym (metabolizm energetyczny serca).

    • Wpływa na gospodarkę wodną, kwasowo-zasadową organizmu, bierze udział w utrzymaniu ciśnienia osmotycznego. Usuwa nadmiar wody i sodu z organizmu.

    • Odgrywa ważną rolę w przemianie węglowodanów, tłuszczów i białek.

    • Bierze udział w metabolizmie insuliny.

Źródła potasu w żywności

Bogate w potas są szczególnie: warzywa, owoce i rośliny strączkowe, np.: ziemniaki gotowane i pieczone w skórce, zielona pietruszka, seler, marchew, pomidory, kapusta, banany, migdały, śliwki, porzeczki, suszone owoce, produkty zbożowe z pełnego przemiału, a także podroby, mięso i mleko.

Zwiększone ryzyko i objawy niedoboru 

Większe zapotrzebowanie na potas występuje wśród sportowców, a także osób nadmiernie pocących się. Potas powinny uzupełniać także osoby, których dieta jest uboga w warzywa i owoce, o dużej zawartości soli i lukrecji. Jest to ważny pierwiastek dla osób nadużywających alkohol oraz dla tych, które ciągle się odchudzają i stosują głodówki. Potas powinien gościć także w menu osób z zaburzeniami pokarmowymi, takimi jak: jadłowstręt psychiczny, bulimia, biegunka czy wymioty. Zapasy potasu można utracić w wyniku chorób: Cushinga, aldosteronizm, choroby nerek lub kwasicy ketonowej (cukrzycowa lub alkoholowa).

Potasowe BHP

Organizm osób zdrowych jest wyposażony w mechanizmy regulacji zasobów potasu, jednak istnieją sytuacje, w których należy ograniczyć podaż tego pierwiastka nawet o połowę. Wysokie stężenie potasu w niektórych przypadkach może zagrażać życiu, prowadząc do zaburzeń czynności serca łącznie z całkowitym zatrzymaniem jego akcji. Nadmierne przyjmowanie sodu może eliminować potas. Wysoki poziom potasu może wpłynąć na wchłanianie magnezu.

Zaleceniem do ograniczenia podaży potasu są: odwodnienie, ostra i przewlekła niewydolność nerek, anemia sierpowata, choroba Addisona. W takich przypadkach zaleca się przejść na dietę ubogopotasową.

Zasady diety ubogopotasowej

W diecie ograniczającej potas stosuje się metodę „podwójnego gotowania”:

1. Warzywa drobno posiekać.

2. Zalać gorącą wodą w proporcji 10 części wody na 1 część jarzyn.

3. Moczyć je przez 30 minut.

4. Odlać wodę, potem wypłukać warzywa pod bieżącą wodą.

5. Czynność płukania powtórzyć kilkakrotnie.

6. Warzywa zalać wodą i gotować przez 3–6 minut.

7. Odlać wodę i ponownie zagotować



Hiperkaliemia – zwiększenie stężenia potasu w surowicy >5,5 mmol/l

    • Zwykle brak objawów.

    • Mogą wystąpić takie objawy jak: osłabienie lub porażenie mięśni szkieletowych, osłabienie odruchów ścięgnistych, zaburzenia rytmu serca (bradykardia, asystolia, migotanie komór), zaburzenia czucia (parestezje) oraz zaburzenia świadomości (splątanie).

Hipokaliemia  zmniejszenie stężenia potasu w surowicy <3,5 mmol/l 

Objawy:

    • upośledzenie zagęszczania moczu – wielomocz, 

    • zaburzenia rytmu serca, 

    • osłabienie mięśni szkieletowych,

    • zaparcia,

    • zatrzymanie moczu,

    • zaburzenia neurologiczne (parestezje, nadpobudliwość nerwowa lub apatia). 

Agata Majcher

Bibliografia

Dietetyka – żywienie zdrowego i chorego człowieka, H. Ciborowska, A. Rudnicka, Warszawa 2019.

Mikroskładniki odżywcze, U. Gröber, Wrocław 2010.

Witaminy i składniki mineralne, Pałasiewicz W., Tuszyński P.K, Kraków 2020.

Inne wpisy w tej kategorii

Fasolka mung

2021-07-20

Fasolka mung

Fasolka mung Fasolka mung w Chinach oraz w wielu krajach Azji Południowej jest bardzo popularną rośliną strączkową. Jej spożywanie dostarcza organizmowi dużej ilości białka, dlatego polecana jes [...]

Czytaj dalej

Mangan

2021-07-20

Mangan

Mangan Mangan jest 12. najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem, jeśli chodzi o skład skorupy ziemskiej. Jest jednym z najbardziej niezbędnych mikroelementów potrzebnych do prawidłowego funk [...]

Czytaj dalej

Molibden

2021-07-16

Molibden

Molibden Molibden we wszechświecie jest dość rzadko spotykanym pierwiastkiem, znajduje się dopiero na 50. miejscu wśród najbardziej rozpowszechnionych pierwiastków występujących w skorupie ziems [...]

Czytaj dalej

Założenia diety ketogenicznej

2021-07-16

Założenia diety ketogenicznej

Założenia diety ketogenicznej Dieta ketogeniczna zyskuje coraz większe grono entuzjastów i sympatyków, jak również zatacza coraz szersze kręgi wśród fanów życia „w ketozie”. A to dlatego, że dla [...]

Czytaj dalej

Daktyle

2021-07-15

Daktyle

Daktyle Daktyle mają wiele właściwości zdrowotnych i odżywczych. Są uważane za najstarsze owoce Bliskiego Wschodu. Wykorzystywano je zarówno do spożywania na świeżo, jak też suszono, gotowano i [...]

Czytaj dalej