Agata

Agata

Świnka (nagminne zapalenie ślinianek przyusznych)
Świnka (nagminne zapalenie ślinianek przyusznych)

Świnka jest łagodną chorobą zakaźną wieku dziecięcego.

Dorośli zapadają na nią rzadko. Przechorowanie świnki gwarantuje odporność na całe życie. U dorosłych w 20–40% przypadkach przebiega bezobjawowo. U części osób objawy nie są charakterystyczne, jedynie wśród 30–40% dorosłych świnka daje klasyczne objawy. Chorobę wywołuje wirus świnki (Mumps rubulavirus) z rodziny Paramyxoviridae.

Wirus przedostaje się do organizmu ludzkiego poprzez drogi oddechowe. Wstępny podział odbywa się w komórkach nabłonka oddechowego, następnie rozwija się wiremia (proces, w którym wirusy przedostają się do krwioobiegu, a wraz z krwią zostają rozprzestrzenione po całym organizmie, stając się ogólnoustrojowym źródłem zakażenia) i zakażenie wielu narządów lub tkanek. Wirus atakuje ślinianki przyuszne i pozostałe ślinianki, ale może także zajmować inne gruczoły, takie jak: trzustka, jajniki lub tarczyca.
 
Człowiek jest jedyną istotą, u której rozwija się ta choroba, źródło zakażenia to osoba chora lub bezobjawowy nosiciel. Zakażenie przenosi się drogą kropelkową lub poprzez kontakt ze skażonymi wydzielinami takimi jak: krew, ślina, płyn mózgowo-rdzeniowy lub mocz.

Okres wylęgania choroby wynosi od 14 do 24 dni, a osoba chora może zarażać nawet na 7 dni przed wystąpieniem obrzęku ślinianek do 9 dni po jego wystąpieniu. Wirus utrzymuje się w moczu do dwóch tygodni.

Klasyczne objawy świnki:

  • nagły początek i ostry przebieg,
  • objawy grypopodobne,
  • gorączka 38–39°C (u małych dzieci może nie występować),
  • zapalenie ślinianek przyusznych – 60–70% przypadków,
  • zapalenie ślinianek przyżuchwowych – 10% przypadków,
  • ból i obrzęk ślinianek największy w 2. lub 3. dniu,
  • ślinianka (lub ślinianki) mają konsystencje ciasta, rzadko są twarde,
  • zmniejszone wydzielanie śliny,
  • trudności z żuciem i połykaniem oraz otwieraniem ust,
  • mogą wystąpić: osłabienie, ból głowy, brak apetytu,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może się pojawić nawet wśród 70% chorych na świnkę,
  • zapalenie jądra/jąder może wystąpić u 40% chłopców w okresie dojrzewania i młodych mężczyzn –rzadko może prowadzić do niepłodności,
  • zapalenia jajnika/jajników może pojawić się u 7% dziewczyn po okresie dojrzewania i kobiet – nie prowadzi do niepłodności,
  • zapalenie trzustki występuje u poniżej 10% chorych na świnkę.

Badania diagnostyczne:

  • badania serologiczne,
  • morfologia, OB, CRP, oznaczenie amylazy w moczu lub krwi,
  • punkcja lędźwiowa zastosowana u pacjentów z objawami mogącymi wskazywać na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Leczenie

Świnka jest chorobą, która ustępuje samoistnie, stosuje się leczenie objawowe oraz zaleca się odpoczynek i dietę lekkostrawną.

Powikłania

Występują częściej u dorosłych niż u dzieci, ale i tak są to rzadkie przypadki:

  • niepłodność u mężczyzn,
  • głuchota,
  • padaczka,
  • porażenie nerwu twarzowego,
  • poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego,
  • zapalenie błędnika,
  • zapalenie: spojówek, twardówki, tęczówki, rogówki lub nerwu wzrokowego,
  • zapalenie stawów,
  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • u kobiet w I trymestrze ciąży występuje ryzyko poronienia.

Szczepienia ochronne

W Polsce szczepi się dzieci szczepionką skojarzoną przeciwko odrze, śwince i różyczce, nie ma jednoskładnikowej szczepionki przeciw śwince. Dostępne szczepionki to Priorix i M-M-RvaxPro. Oto wybrane fragmenty z ulotek:


Priorix, skład preparatu


Substancjami czynnymi szczepionki są: żywe atenuowane wirusy: odry, świnki i różyczki. Pozostałe składniki szczepionki to: aminokwasy, laktoza, mannitol, sorbitol oraz woda do wstrzykiwań.


Priorix – rzadko zgłaszane działania niepożądane:

  • ból stawów i mięśni,
  • krwawienia lub łatwo powstające sińce,
  • nagłe reakcje alergiczne zagrażające życiu,
  • infekcja lub zapalenie mózgu, rdzenia kręgowego oraz nerwów obwodowych skutkujące przejściowymi trudnościami w chodzeniu (chwiejność) i/lub przejściową utratą koordynacji ruchowej; zapalenie niektórych nerwów z możliwym uczuciem mrowienia lub utratą czucia albo zaburzeniami ruchu (zespół Guillain-Barré),
  • zwężenie lub niedrożność naczyń krwionośnych,
  • rumień wielopostaciowy,
  • objawy podobne do odry i świnki (w tym przejściowy, bolesny obrzęk jąder oraz obrzęknięte gruczoły na szyi).


M-M-RvaxPro, skład preparatu

Substancjami czynnymi szczepionki są żywe atenuowane (o obniżonej zjadliwości) wirusy: odry, świnki i różyczki. Pozostałe składniki szczepionki to: sorbitol, fosforan sodu, fosforan potasu, sacharoza, żelatyna hydrolizowana, podłoże 199 z solami Hanksa, MEM, L-glutaminian sodu, neomycyna, czerwień fenolowa, wodorowęglan sodu, kwas solny, wodorotlenek sodu oraz woda do wstrzykiwań.

Możliwe, rzadkie działania niepożądane:

  • jałowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie jąder, ucha środkowego, ślinianek, odra o nietypowym przebiegu,
  • powiększenie węzłów chłonnych,
  • ciężka reakcja alergiczna mogąca obejmować trudności w oddychaniu, obrzęk twarzy, miejscowy obrzęk oraz obrzęk kończyn,
  • drgawki bezgorączkowe; drgawki gorączkowe u dzieci, niestabilny chód, zawroty głowy, choroby obejmujące zapalenie układu nerwowego (mózgu i/lub rdzenia kręgowego),
  • choroba polegająca na osłabieniu mięśni, zaburzenia czucia, mrowienie rąk, nóg i górnych części ciała (zespół Guillain-Barré)
  • ból głowy, omdlenia,
  • zapalenie spojówek, siatkówki (w oku) wraz ze zmianami w polu widzenia,
  • głuchota,
  • kaszel,
  • zapalenie płuc (z gorączką lub bez),
  • ciężka choroba obejmująca wrzody lub pęcherze na: skórze, ustach, oczach i/lub narządach płciowych (zespół Stevensa-Johnsona),
  • ból i/lub obrzęk stawów, ból mięśni,
  • zapalenie naczyń krwionośnych.


Agata Majcher


Źródła:
Kuchar E., Mrukowicz J., Gładysz A., i inni, Wybrane choroby wirusowe [w:] „Medycyna praktyczna”, Warszawa 2018.
https://www.medicover.pl/leki/priorix,18844,d,1344
https://www.medicover.pl/leki/m-m-rvaxpro,2280,d,1344

Agata

Agata