Cynk – bardzo istotny pierwiastek dla naszego organizmu

Cynk – bardzo istotny pierwiastek dla naszego organizmu

Cynk – bardzo istotny pierwiastek dla naszego organizmu

Cynk jako pierwiastek chemiczny odkryto już w Indiach (niektóre źródła podają, że w Chinach) w około 1500 roku p.n.e., ale dopiero w 1957 roku naukowcy uznali go za jeden z bardzo ważnych mikroelementów w naszym organizmie. Dziś dużo i głośno mówi się o znaczeniu witaminy C, D, magnezu czy wapnia, a trochę zapomina o cynku. Dlatego chciałbym się pochylić się nad tym właśnie pierwiastkiem oznaczonym na tablicy Mendelejewa jako Zn.

Znacznie cynku dla organizmu

Jest ono bardzo istotne i nie sposób pominąć temat tego pierwiastka, mówiąc o zdrowiu. Wchodzi on w skład niemal wszystkich tkanek (kości, skóra, wątroba, trzustka, nerki, oczy, serce, włosy i paznokcie) i płynów ustrojowych w naszym organizmie. Cynk jest niezbędny do wielu istotnych procesów zachodzących w organizmie, jak chociażby: gojenie się ran, odbudowa kośćca, regulacja poziomu glukozy we krwi, cholesterolu, trójglicerydów, a także ciśnienia tętniczego. Ma wpływ na produkcję plemników u mężczyzn i pracę oczu. Rozwój umysłowy dziecka oraz proces wzrastania odbywa się między innymi dzięki obecności cynku. Mikroelement ten, podobnie jak witaminy C, D i K, wpływa na naszą odporność.

Jak widzimy, znaczenie omawianego pierwiastka jest przeogromne i gdy poważnie myślimy o zdrowiu, nie sposób go pominąć.

Skutki niedoboru cynku

Są one często ignorowane i niewiązane właśnie z niedoborem tego życiodajnego pierwiastka. Skutków jest wiele, a przy stanie permanentnego niedoboru mogą stać się niebezpieczne. Pierwsze objawy to: ogólna słabość, ospałość, drażliwość, szumy w uszach i brak apetytu. Również tzw. kurza ślepota może mieć swoją przyczynę w niedoborze cynku. Zbyt niski poziom Zn może spowodować zaburzenia w funkcjonowaniu węzłów chłonnych oraz grasicy i wpływać negatywnie na odczuwanie niektórych bodźców, na przykład jeśli chodzi o zmysł węchu czy smaku. Dochodzą do tego choroby skóry, jak chociażby: łuszczyca, trądzik i liczne owrzodzenia, a także przedwczesne zmarszczki. Omawiany pierwiastek ma też istotny wpływ na nasze włosy oraz paznokcie, które przy niedoborze są kruche, łamią się i wypadają. Stwierdzono również słabe gojenie się ran. Niedobór cynku powoduje u mężczyzn zakłócenie procesu produkcji spermy. Permanentnie obniżony poziom wspomnianego pierwiastka może prowadzić do dużo poważniejszych skutków, jak chociażby: miażdżyca tętnic i cukrzyca (nietolerancja glukozy). Układ nerwowy również nie jest obojętny na cynk. Zaburzenia spowodowane brakiem odpowiedniego poziomu cynku mogą skutkować stanami depresyjnymi. Potwierdzono również naukowo, że dzieci z niedoborem Zn wykazują opóźniony rozwój umysłowy, gorzej się uczą i wolniej rosną.

Naturalne źródła cynku

Chociaż dzienne zapotrzebowanie na cynk nie jest duże (ok. 100 mg) musimy zapewnić sobie jego podaż w pożywieniu. Najlepszym źródłem cynku są produkty pochodzenia zwierzęcego, ale wegetarianie i weganie nie muszą się martwić, znajdziemy go bowiem również w produktach roślinnych. Dla wszystkożerców można polecić: mięso, podroby (szczególnie wątróbkę), żółty ser, jajka, ostrygi czy kraby. Ryby (szczególnie morskie) są również doskonałym źródłem Zn. Obecne w tych produktach białko zwierzęce zwiększa ponadto wchłanialność tego pierwiastka przez organizm. Natomiast osoby niejedzące produktów odzwierzęcych spokojnie mogą pokryć dzienne zapotrzebowanie organizmu, spożywając: kaszę gryczaną, pestki dyni, słonecznika, migdały i orzechy. Bogate w ten składnik są również rośliny strączkowe (fasola, groch, ciecierzyca), gorzka czekolada i kakao, pszenne kiełki, a także cebula i czosnek. Osobiście zalecam korzystanie z darów naszej Matki Ziemi, czyli produktów roślinnych.

Suplementacja

Zdarza się, że nasz organizm daje znać o niskim poziomie cynku – objawy wymieniłem powyżej. Należałoby w takim przypadku zbadać laboratoryjnie poziom tego pierwiastka w organizmie, choć – najczęściej z niewiedzy – nie robi się tego. Przyjmuje się jako normę poziom w granicach 70–100 µmol cynku w litrze krwi. Warto profilaktycznie zrobić sobie takie badanie. Przy istotnych niedoborach należy skorzystać, chociażby do czasu unormowania, z dostępnych na rynku suplementów. Dostosowanie diety ma też oczywiście ogromne znaczenie. Jako że cynk wspomaga pracę trzustki i produkcję insuliny, wskazana jest suplementacja tym pierwiastkiem przez diabetyków, ale nie tylko. Warto pamiętać też o tym, że nadmiar cynku w organizmie również nie jest wskazany, ponieważ ogranicza wchłanialność innych minerałów i może grozić wieloma chorobami. Dlatego suplementacja powinna przebiegać według dziennych dawek zalecanych przez producenta danego środka, a najlepiej lekarza.

Jakie wybierać suplementy? Często ludzie kierują się ceną, a jest to błędne myślenie. Należy korzystać przede wszystkim ze sprawdzonych i pewnych źródeł, zasięgnąć różnych opinii, a przede wszystkim – zapoznać się ze składem danego suplementu. Trzeba kierować się zasadą, aby dany środek nie zawierał (lub zawierał jak najmniej) różnych dodatków, w szczególności syntetycznych.

Zawsze podkreślam (i zrobię to również w tym miejscu), że suplementacja nie jest konieczna przy zdrowej, roślinnej i naturalnej, dobrze zbilansowanej diecie. Korzystajmy z niej tylko wówczas, gdy jest to konieczne, np. cukrzyca, przynależność do grup szczególnego ryzyka (o tym poniżej) czy mamy istotny niedobór tego pierwiastka. Na koniec jeszcze jedna wskazówka: sięgając po suplement cynku warto przyjmować go wraz z selenem.

Grupy szczególnego ryzyka

Z powyższego wynika, że poziom cynku w organizmie jest bardzo znaczący dla każdego, ale istnieje kilka grup osób, u których jest on szczególnie istotny, to tzw. grupy szczególnego ryzyka.

Czyli:

    • diabetycy – cynk wspomaga pracę trzustki, a w tym produkcję insuliny, stąd jego niedobór może dodatkowo zakłócić przenikanie glukozy do komórek;

    • weganie i wegetarianie – najbogatszym źródłem cynku jest pożywienie pochodzenia zwierzęcego, którego pozbawione są osoby z tej grupy; należy to uwzględnić, bilansując swoją dietę – ewentualnie zastosować suplementy;

    • osoby nadużywające alkohol – obniża on bowiem wchłanialność cynku przez organizm, a jednocześnie zwiększa jego wydalanie z moczem;

    • osoby spożywające duże dawki żelaza i miedzi – udowodniono, że pierwiastki te utrudniają wchłanialność cynku przez organizm;

    • kobiety w ciąży oraz karmiące piersią – ciąża powoduje, że kobieta musi zadbać o właściwy poziom cynku, zarówno dla siebie, jak i dla maleństwa, które początkowo nosi w sobie, a później karmi swoim pokarmem,

    • osoby cierpiące na choroby układu pokarmowego – niektóre choroby, jak chociażby: zapalenie jelita grubego, zespół jelita krótkiego, choroba Leśniowskiego-Crohna, a nawet wrzody żołądka, mogą spowodować osłabienie absorpcji cynku, który i tak jest wchłaniany z pożywienia tylko w około 30–35 proc.,

    • osoby zażywające leki i substancje moczopędne (np. kawa) – cynk wydala się z moczem, a więc jego ubytek jest wprost proporcjonalny do ilości wydalonego moczu.

Istotne jest więc, aby osoby z wymienionych grup zapewniły sobie właściwą podaż cynku – czy to w formie dobrze zbilansowanej diety, czy suplementacji.

Sławomir Śmiełowski

Inne wpisy w tej kategorii

Rośliny strączkowe w kuchni

2021-04-19

Rośliny strączkowe w kuchni

Fasolka, cieciorka, bób, a może soczewica lub soja? Rośliny strączkowe, bo o nich mowa, są przez nas mocno ignorowane. Wynika to z niewiedzy na temat, co z nimi zrobić, oraz z lęku przed proble [...]

Czytaj dalej

Dziurawiec na stany zapalne i nie tylko

2021-04-06

Dziurawiec na stany zapalne i nie tylko

Dziurawiec na stany zapalne i nie tylko Dawniej fitoterapia – czyli leczenie ziołami – było czymś normalnym i na porządku dziennym. Napary z roślin przyrządzano na wiele schorzeń, chorób i doleg [...]

Czytaj dalej

Gemmoterapia – wczesnowiosenne przetwarzanie ziół leczniczych

2021-03-25

Gemmoterapia – wczesnowiosenne przetwarzanie ziół leczniczych

Gemmoterapia – wczesnowiosenne przetwarzanie ziół leczniczych Przetwarzanie i przechowywanie ziół to bardzo szeroki temat. Obejmuje szereg procesów od suszenia, przez gotowanie i zamrażanie po [...]

Czytaj dalej

Wpływ aktywności ruchowej na zdrowie człowieka

2021-03-25

Wpływ aktywności ruchowej na zdrowie człowieka

Wpływ aktywności ruchowej na zdrowie człowieka Ruch jest życiem. Nie tylko wywołuje wiele pozytywnych reakcji organizmu, ale również przez wiele tysiącleci po prostu zapewniał przetrwanie. Człow [...]

Czytaj dalej

Co to jest fikocyjanina?

2021-03-23

Co to jest fikocyjanina?

Nazwa „fikocyjanina” pochodzi od greckiego phyco oznaczającego „algi”. Fikocyjanina produkowana jest przez algi z rodziny Arthrospira platensis . Jest to białko wiążące pigment z rodziny fikobili [...]

Czytaj dalej

Dieta DASH – antidotum na choroby cywilizacyjne

2021-03-17

Dieta DASH – antidotum na choroby cywilizacyjne

Wiele źródeł podaje, że dieta DASH jest najzdrowszą dietą na świecie, a więc warto pochylić się nad jej założeniami. Czym więc jest dieta DASH i jakie jest jej znaczenie dla naszego zdrowia? Otóż [...]

Czytaj dalej