Według alfabetu:

Nasycone kwasy tłuszczowe

Nasycone kwasy tłuszczowe

Nasycone kwasy tłuszczowe

Nasycone kwasy tłuszczowe są powszechnie spotykane w przyrodzie. To składniki: tłuszczów, fosfolipidów i liposacharydów. Pełnią ważną funkcję będąc głównym źródłem energii. Nasycone kwasy tłuszczowe niższe (czyli te, które zawierają mniej niż 10 atomów węgla w cząsteczce) mają postać ciekłą, natomiast kwasy wyższe są ciałami stałymi. Im twardszy jest tłuszcz, tym więcej zawiera kwasów tłuszczowych  nasyconych. 

Tego rodzaju kwasy tłuszczowe są dość odporne na utlenianie, nie rozpuszczają się w wodzie. Dobrze znoszą wysokie temperatury, dlatego na tle pozostałych kwasów tłuszczowych są one najbardziej przystosowane do obróbki termicznej, jednak nie powinny być stosowane w nadmiarze, tym bardziej, że nasz organizm potrafi samodzielnie je syntetyzować. 

nazwa

temp. topnienia

°C

temp. wrzenia

°C

występowanie

masłowy – nazwa zwyczajowa

butanowy – n. systematyczna

od -7 do -5

162–165

masło, olej palmowy, olej kokosowy, kozie mleko, ser parmezan, kiszonki

kapronowy

heksanowy

-4

204–205

masło, olej palmowy, olej kokosowy

kaprylowy

oktanowy

od 17 do 18

237–238

masło, olej palmowy, olej kokosowy, tłuszcz mlekowym królików, kóz i kozic

kaprynowy

dekanowy

od 31 do 33

230–232

masło, olej palmowy, olej kokosowy

laurynowy

dodekanowy

od 44 do 45

225/100 mm Hg

nasiona wawrzynu szlachetnego (lauru), olej kokosowy, masło, olej palmowy, kobiece mleko

mirystynowy

tetradekanowy

od 55 do 58

250/100 mm Hg

olej muszkatołowy, tłuszcze roślinne

palmitynowy

heksadekanowy

od 61 do 64

183/1 mm Hg

obecny praktycznie we wszystkich tłuszczach roślinnych i zwierzęcych

stearynowy

oktadekanowy

od 68 do 70

183/1 mm Hg

obecny praktycznie we wszystkich tłuszczach roślinnych i zwierzęcych

arachidowy

ejkozekanowy

od 74 do 76

183/1 mm Hg

orzeszki ziemne, tran

behenowy

dokozanowy

od 80 do 81

183/1 mm Hg

orzeszki ziemne

lignomerowy

tetrakozanowy

od 80 do 82

272/10 mm Hg

sfingomieliny

cerotynowy

heksakozanowy

od 86 do 87

272/10 mm Hg

woski

Kwas masłowy – krótkołańcuchowy, nasycony kwas tłuszczowy produkowany jest w sposób naturalny w naszym organizmie przy udziale bakterii jelitowych. Wyróżnia się obrzydliwym, trudnym do akceptacji zapachem przypominającym długo dojrzewające sery lub stare, zjełczałe masło. Ze względu na jego zapach nie wolno go przewozić samolotami. Maślany korzystnie wpływają na trawienie i poprawiają stan jelit.

Kwas kaprylowy – średniołańcuchowy, nasycony kwas tłuszczowy zdolny do niszczenia komórek drożdżaków, nadaje specyficzny zapach serom, podobnie jak inne kwasy nasycone. Jego nazwa wywodzi się łacińskiego słowa caper, czyli „koza” – wynika to z faktu, iż jest on jednym z podstawowych tłuszczów mlecznych u kóz oraz owiec.

Kwas laurynowy – średniołańcuchowy, nasycony kwas tłuszczowy jest substancją o niskim stopniu topienia, bez zapachu i smaku. Jest głównym składnikiem oleju kokosowego – jego udział dochodzi do 50 proc. zawartości wszystkich kwasów tłuszczowych w tym oleju.  

Kwas mirystynowy – nasycony kwas tłuszczowy. Znajduje się on w dużych ilościach w roślinach z rodziny muszkatołowcowatych (Myristicaceae), stąd nazwa tradycyjna „mirystynowy”, a wśród tłuszczów jadalnych najwięcej jest go w oleju kokosowym i palmowym, także w tłuszczu mlecznym. W oleju kokosowym zajmuje drugie miejsce pod względem udziału (15 proc.) w części kwasowej oleju kokosowego. 

Kwas palmitynowy – jest najbardziej rozpowszechnionym w przyrodzie nasyconym kwasem tłuszczowym, znajduje się prawie we wszystkich tłuszczach. Szczególnie dużo tego kwasu jest w oleju palmowym. Nie ma zapachu ani wyraźnego smaku. Kwas  palmitynowy wydobywa się z tłuszczów za pomocą zmydlania, wykorzystuje się go do otrzymywania mydeł, kosmetyków, środków pomocniczych dla przemysłu tekstylnego, olejów smarowych i innych.

Kwas stearynowy – występuje przede wszystkim w tłuszczach zwierzęcych, a także w mniejszym stopniu w tłuszczach roślinnych. W łoju baranim i wołowym jego udział przekracza 25 proc. zawartości wszystkich kwasów tłuszczowych. Kwas wykorzystuje się do produkcji mydeł, preparatów kosmetycznych, farmakologicznych oraz świec. 

Kwas arachidowy – w większych ilościach występuje jedynie w oleju arachidowym otrzymywanym z orzeszków ziemnych. Kwas arachidowy wspomaga procesy anaboliczne, zwiększa siłę mięśniową oraz przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej.

Kwas behenowy – został odkryty w orzeszkach behenowych (Moringa oleifera). Kwas wykorzystywany jest do pielęgnacji włosów, ponieważ ma silne właściwości nabłyszczające, odbudowuje zniszczoną łuskę włosa oraz zapobiega rozdwajaniu się końcówek włosów.

Kwas lignomerowy – jest obok kwasu nerwonowego głównym składnikiem mielin, czyli osłonek włókien nerwowych białej substancji mózgu.

Agata Majcher

Bibliografia:

Naturalne związki organiczne, Kołodziejczyk A., Warszawa 2013.

Masz pytania lub własne doświadczenia? Opisz je w komentarzu!

Dodaj komentarz