25 ciekawostek na temat miedzi
25 ciekawostek na temat miedzi

Miedź znajduje się na 26. miejscu listy najliczniej występujących w skorupie ziemskiej pierwiastków, jest trzecim najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem śladowym w organizmie, zaraz po żelazie i cynku. Miedź odgrywa ważną rolę w wielu przemysłach. Co jeszcze warto wiedzieć na jej temat?

Czy wiesz, że…



1. Miedź i stopy miedzi są znane i wykorzystywane od wielu wieków. Jeden z etapów dziejów nosi nazwę epoki brązu. W epoce tej odkryto technologię, dzięki której można było w łatwy sposób uzyskać metal z rudy. Najważniejsze ośrodki wydobywcze zlokalizowane były na Cyprze, stąd nasuwa się przypuszczenie, że od tej nazwy wywodzi się łacińska nazwa miedzi – Cuprum.

2. W starożytności stopy miedzi i cyny wykorzystywano do wytwarzania broni, pancerzy, przedmiotów codziennego użytku czy biżuterii. W dawnych czasach w obrocie handlowym były monety miedziane o zawartości 86 proc. miedzi i 14 proc. cyny.

3. Patyna to jasnozielony nalot na powierzchni przedmiotów z miedzi i jej stopów powstający pod wpływem czynników atmosferycznych lub wytwarzany sztucznie w celach dekoracyjnych. Pod wpływem dłuższej ekspozycji na tlen i dwutlenek węgla miedź pokrywa się charakterystycznym nalotem, czyli właśnie patyną.

4. Najsłynniejszym przykładem wystąpienia patyny jest Statua Wolności, która wykonana jest z miedzi, ale w wyniku korozji atmosferycznej jej powłoka okryła się patyną, przez co uzyskała piękny, zielonkawy kolor.

5. Największe pokłady miedzi znajdują się w południowej Ameryce, wiele miedzi można spotkać również w Kanadzie i w centralnej Afryce.

6. Miedź i stopy miedzi są niezwykle wytrzymałe i odporne na działanie upływającego czasu. W starożytnym Egipcie rury wodociągowe wykonane były z miedzi. Archeolodzy obliczyli, że próbki pobrane z egipskich świątyń datowane na 2750 p.n.e. do dziś zachowały się w dobrym stanie. Także starożytni Rzymianie używali miedzianych rur. Ponadto miedź jest idealnym materiałem do wyrobu narzędzi i broni. 

7. Z miedzi powstaje większość instalacji elektrycznych, uzwojenia elektromagnesów, transformatorów i silników. 

8. Miedź jest bardzo wygodna w użyciu, miękka, podatna na obrabianie, można ją ciąć, kuć, wyginać lub lutować w niewysokiej temperaturze. Można z niej wykonać zarówno ogromne arkusze, jak i cienki drut, robi się z niej rury do instalacji wodnych, gazowych czy grzewczych. 

9. Blisko 65 proc. wytwarzanej miedzi jest zużywane w przemyśle elektrycznym. Miedź ma najwyższą przewodność elektryczną właściwą spośród wszystkich metali, z wyjątkiem srebra. 25 proc. całej wyprodukowanej miedzi jest zużywane w budynkach z przeznaczeniem na instalacje rurowe, pokrycia dachowe i okładziny elewacyjne. Miedź jest niezbędna w transporcie: w pociągach, tramwajach, samochodach osobowych i ciężarowych, a udział transportu w zużyciu miedzi wynosi 7 proc. Pozostałe 3 proc. miedzi znajduje zastosowanie jako materiał na bilon, rzeźby, instrumenty muzyczne i naczynia kuchenne.

10. Miedź może być powtórnie przetwarzana bez żadnej utraty jakości. Około 40 proc. zapotrzebowania Europy na miedź jest pokrywane miedzią pochodzącą z recyklingu.

11. Miedź wykorzystywana jest również w medycynie, ponieważ znane są jej właściwości bakteriobójcze. Badania niezbicie wykazały, że miedź niszczy szkodliwe bakterie, drobnoustroje, patogeny, pleśnie, grzyby i wirusy, które wchodzą w kontakt z miedzianymi narzędziami. W niektórych placówkach medycznych oraz w sektorach zdrowia publicznego przyjmujących pacjentów szczególnie narażonych na działanie drobnoustrojów montowane są instalacje miedziane.

12. Tradycyjnym zajęciem romskiej grupy etnicznej, zwanej kelderaszami (kelderari – z języka rumuńskiego: „kotlarz”) jeszcze 70 lat temu było kotlarstwo i konserwacja naczyń miedzianych. Dawniejsi kelderasze zajmowali się wyrobem niedzianych garnków, kociołków i patelni, jednak z czasem rozwoju przemysłu masowego na takie rękodzieło popyt stawał się coraz mniejszy, więc kotlarze zostali zmuszeni do wprowadzenia zmian w swoim rzemiośle. Dzisiejsi cygańscy kotlarze zajmują się pobielaniem cyną miedzianych kotłów, haków rzeźniczych i wszelkich naczyń wymagających pobielania cyną, a w swoim fachu nie mają sobie równych. Potrafią z niezwykłą precyzją i w szybkim czasie wykonać prace z miedzią. 

13. Wg ajurwedy miedź emituje niezwykle ważną dla naszego zdrowia częstotliwość określaną jako satwiczna (satwiczny, sattwa oznacza czystość, duchowość i pobożność). W ajurwedzie woda przechowana przez noc w naczyniu miedzianym nabiera charakteru satwicznego, czyli: czystego, oczyszczającego i dobrze wpływającego na organizm. W sanskrycie naczynia miedziane mają nazwę tamra („miedź”) i jal („naczynie”). Tamra jal służą do przechowywania wody. 

Wypicie wody, która wystarczająco długo przebywała w naczyniu miedzianym, jest w stanie dać każdemu człowiekowi to, czego potrzebuje, czyli posługując się kategoriami ajurwedy, woda miedziana jest w stanie zrównoważyć wszystkie dosze: vatę, pittę, kaphę. Dosza to nic innego jak określony typ, konstytucja danego człowieka. Pozostawanie w nierównowadze prowadzi do różnych zaburzeń i chorób, a woda miedziana – upraszczając – redukuje nadmiar i uzupełnia niedobór tego, czego akurat w danym momencie potrzebujemy. 

14. Noszenie bransoletek miedzianych może być prostą i niedrogą metodą pozwalającą na złagodzenie codziennego bólu stawów. Polecana jest ona dla osób preferujących połączenie podejścia holistycznego z bardziej konwencjonalnymi metodami leczenia. Codzienne noszenie miedzianej biżuterii może w dłuższej perspektywie pomóc zapobiegać lub chociaż opóźnić wystąpienie bólu stawów. W rzeczywistości absorpcja miedzi przez skórę potencjalnie może skutkować ogólnym wzmocnieniem stawów w naturalny sposób.

15. Miedź znana jest z właściwości antybakteryjnych. Dawniej klamki drzwi wykonane były z miedzi, ponieważ miedziane powierzchnie zabijają 97 proc. wszystkich bakterii. Niektóre szpitale i ośrodki zdrowia zaczęły ponownie używać miedzianych uchwytów i odnotowały znaczny spadek infekcji. Innym tradycyjnym zastosowaniem miedzi jest wrzucanie miedzianych monet w dno studni, rzek lub stawów w celu zabicia szkodliwych bakterii i poprawy jakości energetycznej wody. 

16. Miedź odgrywa ważną rolę w życiu ośmiornic i innych bezkręgowców. Za sprawą tego pierwiastka zwierzęta te produkują hemocyjaninę pełniącą funkcję analogiczną do hemoglobiny. Naukowcy wykorzystują hemocyjaninę w celach medycznych.

17. Jeden z rodzajów hemocyjaniny jest używany jako nośnik szczepionek, a także wykorzystuje się go w badaniach nad ludzkim układem immunologicznym i rakiem. Ponieważ wytworzenie molekuły hemocyjaniny w laboratorium nie jest możliwe, jedynym źródłem tego rodzaju hemocyjaniny jest izolowanie jej ze stawonoga zagrożonego wyginięciem – skrzypłocza.

Skrzypłocze wykorzystują hemocyjaninę do przenoszenia tlenu przez swoją krew, która ze względu na obecną miedź jest niebieska. Taka krew zawiera amebocyty pełniące podobną funkcję jak nasze białe krwinki w obronie organizmu przed patogenami. Istnieje duże zapotrzebowanie na krew skrzypłoczy. Są one zabierane ze środowiska wodnego, wykrwawiane i następnie wypuszczane z powrotem do morza. W tym celu rocznie zbiera się około 500 000 skrzypłoczy.

18. Miedź odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu różnych enzymów i białek. Ludzkie ciało kumuluje do 10 g miedzi, z czego 90 proc. ulokowane jest w białku krwi zwanym ceruloplazminą (ferroksydazą). Dorosły człowiek potrzebuje dziennie ok. 1 g miedzi, którą może pozyskać z pożywienia.

19. Miedź jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania kilku enzymów miedzi uczestniczących w ważnych procesach metabolicznych. Bierze udział w oddychaniu komórkowym, w dojrzewaniu hormonów peptydowych, pomaga w eliminacji wolnych rodników, pełni istotną funkcję w sieciowaniu kolagenu, elastyny i keratyny, uczestniczy w produkcji melaniny oraz bierze udział w homeostazie żelaza. Ponadto miedź odgrywa rolę w regulacji rytmu dobowego i może być również niezbędna do prawidłowego procesu krzepnięcia krwi oraz angiogenezy.

20. Niedobór miedzi w organizmie powoduje częściowe odbarwienie włosów i ich przedwczesne siwienie. Przy bardzo dużych niedoborach miedzi można wręcz nagle osiwieć. Optymalny poziom miedzi w organizmie jest niezbędny do prawidłowego uformowania się łodygi włosa. Dzięki temu pierwiastkowi śladowemu włosy są sprężyste i silne, z kolei niedobór prowadzi do osłabienia włosów, odbarwienia i rozdwajania się końcówek. Podobno włos może siwieć przez chwilę, a gdy człowiek upora się ze stresującą sytuacją, wrócić do normalnego koloru. Można więc wnioskować, że wyrównując niedobory miedzi, można przywrócić włosom dawną formę.

21. Wegetarianie i weganie z pewnością nie mogą narzekać na niedobory miedzi, jednak koniecznie trzeba pamiętać o tym, że miedź i cynk konkurują ze sobą o ten sam cykl przemian i aby pozostać przy zdrowiu należy te dwa mikroelementy suplementować w odpowiednich proporcjach. Prawidłowe proporcje cynku do miedzi to: 10:1. Cynk i miedź rywalizują ze sobą o te same ścieżki metaboliczne, są wzajemnymi antagonistami, przez co zbyt duże stężenie miedzi blokuje optymalne wchłanianie cynku.

22. Innymi źródłami miedzi niż pokarmy są suplementy, również prenatalne, środki i spirale antykoncepcyjne. Pokarmy można wzbogacać o miedź, używając podczas ich przygotowywania garnków, czajników, naczyń miedzianych – szczególnie zaobserwować to można w kulturze cygańskiej.

23. Analiza pierwiastkowa włosa wydaje się najbardziej miarodajną metodą diagnostyczną pozwalającą ocenić ilość pierwiastków i ich proporcje względem siebie nawet na kilka miesięcy wstecz. Planując suplementację mineralno-witaminową powinno się mieć wiedzę, w jaki sposób to robić oraz należy przeprowadzić wcześniej badania diagnostyczne pozwalające ocenić poziom pierwiastków w organizmie.

24. Choroba Wilsona to  choroba z nadmiaru miedzi rozwija się od momentu urodzenia, jednak jej pierwsze objawy manifestują się najczęściej w dzieciństwie lub młodości – od 5. do 35. roku życia – rzadziej w wieku późniejszym. Przyczyną choroby jest genetycznie uwarunkowany dziedziczony defekt białka transportującego miedź – ceruloplazminy – zlokalizowanej w błonie komórek wątrobowych (hepatocytach). Leczenie choroby Wilsona polega na usuwaniu nadmiaru miedzi z organizmu. Dostępne metody terapii to zahamowanie wchłaniania i eliminacja miedzi oraz, w niektórych okolicznościach, przeszczepienie wątroby. 

25. Choroba Menkesa to choroba z niedoboru miedzi. Jest śmiertelnym, wieloukładowym zaburzeniem metabolizmu miedzi. Jest to choroba dziedziczona jako recesywna cecha sprzężona z chromosomem X, więc przeważnie dotyka ona chłopców. Kobiety są zazwyczaj bezobjawowymi nosicielkami.

Choroba Menkesa jest postępującą chorobą, która w ciężkich postaciach prowadzi do śmierci we wczesnym dzieciństwie. Niektóre dzieci przeżywają więcej niż 5 lat. Leczenie w dużej mierze polega na łagodzeniu objawów, właściwa i uważna opieka medyczna jest ważnym czynnikiem wydłużającym przeżycie. Jeśli do tego włączy się skrupulatne i we właściwy sposób podawanie miedzi (niedoustnie), pacjent może dożyć 13 lat, a z doniesień wynika, że wielu chorych z ciężką postacią choroby żyje nawet dłużej.

Opracowała Agata Majcher

Inne wpisy w tej kategorii

Pierzga – jeszcze więcej dobra od pszczół

2022-11-29

Pierzga – jeszcze więcej dobra od pszczół

Produktów pszczelich nie trzeba specjalnie reklamować. Warto jednak się dowiedzieć, co kryją w sobie te trochę mniej powszechne niż miód. Pierzga pszczela jest jednym z nich. Bardzo chciałbym zac [...]

Czytaj dalej

Dieta według ajurwedy (cz. 2)

2022-11-28

Dieta według ajurwedy (cz. 2)

W pierwszej części artykułu wspomniałem, czym są Wedy, co mówią te święte księgi na temat odżywiania, spożywanie jakich produktów nie jest wskazane, co to jest prasada i jak współczesna nauka odn [...]

Czytaj dalej

Piołun (bylica piołun) – zdrowotna moc goryczy

2022-11-25

Piołun (bylica piołun) – zdrowotna moc goryczy

Bylica piołun (Artemisia absinthium), czyli piołun, zwana jest także „psią rutą”, „wermutem” lub „absyntem”. Roślina ta rośnie dziko niemal w całej Europie, Afryce Północnej, w zachodniej części [...]

Czytaj dalej

Żyworódka pierzasta – zdrowie prosto z… parapetu

2022-11-23

Żyworódka pierzasta – zdrowie prosto z… parapetu

Żyworódka pierzasta (Kalanchoe pinnata, choć popularna jest też żyworódka o nazwie Kalanchoe Daigermonta, której można używać tylko zewnętrznie ) ze względu na swoje prozdrowotne właściwości staw [...]

Czytaj dalej

Zmysłowość w płynie – wody kwiatowe firmy Medi-Flowery

2022-11-22

Zmysłowość w płynie – wody kwiatowe firmy Medi-Flowery

Wody kwiatowe firmy Medi-FloweryProponujemy eteryczne wody kwiatowe bazujące na naturalnych olejkach o wielu zapachach i o różnym działaniu.Zapachy wiążą się z intensywnością przeżyć, sposobem po [...]

Czytaj dalej

Dieta według ajurwedy (cz. 1)

2022-11-22

Dieta według ajurwedy (cz. 1)

Ajurweda to najstarszy system medycyny naturalnej pochodzący ze starożytnych Indii. Ale to nie tylko medycyna, to również system filozoficzny polegający na zrozumieniu otaczającego nas świata ora [...]

Czytaj dalej