Sylimaryna, sylimarol i ostropest

Wszyscy znamy sylimarol, przede wszystkim ze względu na jego korzystny wpływ na wątrobę i drogi żółciowe. Na rynku jest sporo preparatów zawierających sylimarynę, czyli kompleks flawonoliganów występujący w ostropeście plamistym (owoc, Fructus Cardui mariani albo raczej – sive potius Fructus Silybi mariani, a właściwie w łupinie nasiennej) – Carduus marianus L. (Silibum marianum Gaaertn.).

Sylimaryna obejmuje kilka substancji, przede wszystkim: sylibinę (sylibinina), izosylibinę, sylikrystynę i sylidianinę (silymonina). W surowcu zawarte są również: cenne fitosterole (kampesterol, beta-sitosterol, lanosterol, stigmasterol), witaminy F i E, flawony (apigenina, luteolina, chrysoeriol, eriodykcjol), flawonole (kemferol, kwercetyna), flawanony (toksyfolina), glikozydy fenolowe.

Sylimaryna jest dobrze rozpuszczalna w octanie etylu i acetonie. Nie jest rozpuszczalna w wodzie. Zawartość sylimaryny w surowcu wynosi 2–3 proc., w tym  50 proc. stanowi sylibina. Ekstrakty standaryzowane dostępne w handlu zawierają 70–80 proc. sylimaryny.

Sylimaryna: stabilizuje strukturę błon komórkowych, działa żółciotwórczo, żółciopędnie, detoksykująco, przeciwzapalnie, hepatoprotekcyjnie, lipotropowo, rozkurczowo, w większych dawkach rozwalniająco, rzadziej przeczyszczająco.

Reguluje pasaż treści pokarmowej oraz wypróżnienia. Chroni komórki wątrobowe przed szkodliwym wpływem wielu hepatotksycznych substancji, m.in.: chloroformu, eteru, czterochlorku węgla, mikotoksyn (w tym również toksyn z muchomora sromotnikowego), acenolu (paracetamolu, acetaminofenu), piramidonu, antypiryny, etanolu. Wymiata także wolne rodniki, przyczyniając się do zmniejszania stresu antyoksydacyjnego. Hamuje lipoksygenazę (reakcję utleniania wielonienasyconych kwasów tłuszczowych), spowalnia tworzenie prostaglandyn i leukotrienów prozapalnych. Sylimaryna redukuje peroksydację lipidów (proces utleniania lipidów, w wyniku którego tworzą się prozapalne wolne rodniki). Wzmaga polimerazę I RNA, pobudza translację w komórkach wątroby (biosynetezę białek na matrycy mRNA). Redukuje kumulację kolagenu, zapobiegając marskości oraz zwłóknieniu wątroby, nerek i serca. Sylimaryna redukuje także ekspresję profibrogennej cytokiny TGF-beta współodpowiedzialnej za prawidłowe działanie układu odpornościowego.

Omawiana substancja obniża również stężenie cholesterolu we krwi i hamuje wytrącanie się blaszek miażdżycowych. Dlatego sylimaryna jest zalecana w leczeniu naturalnym hipercholesterolemii. Zapobiega wytrącaniu się złogów oraz kamieni żółciowych. Od dawna też obserwuję znoszenie kolki żółciowej przez sylimarynę w dawce 150–200 mg dziennie. In vitro sylimaryna działa onkostatycznie (hamuje podziały komórek nowotworowych).

Oddziałując na gospodarkę tłuszczową, wpływa na skład ilościowy i jakościowy łoju. Spowolniony zostaje proces rogowacenia gruczołów łojowych i naskórka. Może to zostać wykorzystane w leczeniu trądziku i łuszczycy. Ponadto hamowanie stanu zapalnego przez sylimarynę zachodzi również w skórze.

Sylimaryna zmniejsza reakcje autoagresji immunologicznej. Zalecana jest ochronnie w przypadku narażenia na działanie toksycznych związków chemicznych, w przypadku: wirusowego zapalenia wątroby, alkoholizmu, nadużywania leków przeciwbólowych oraz chorób alergicznych.

Sylimarynę należy przyjmować doustnie w dawce 100–200 mg przynajmniej raz dziennie, przez pół roku. Dopiero dłuższe zażywanie sylimaryny przynosi efekty, ważne jest bowiem wysycenie komórek i utrzymywanie stałego poziomu związku we krwi. W Polsce dostępna jest sylimaryna w drażetkach, kapsułkach oraz w płynie (słodka o smaku anyżowym). Niekiedy jest łączona w preparatach złożonych z cynaryną, witaminami i ziołami o podobnym profilu działania. Pojawiają się również kosmetyki i leki dermatologiczne zawierające sylimarynę.

Odpad przy produkcji sylimaryny (bielmo) po zmieleniu jest wartościowym źródłem białka (ok. 28–30 proc.), fitosteroli i witaminy F. Sam nieraz przygotowywałem dla siebie i znajomych rozmaite cenne preparaty na bazie bielma ostropestu (w preparatach złożonych). Niestety w Polsce produkt ten jest podawany zwierzętom i nie znalazł jak dotąd zastosowania w suplementacji diety ludzi (np. do produkcji odżywek).

Sylimaryna została po raz pierwszy jako lek wprowadzona w Niemczech w 1969 roku przez firmę Madaus. Była sprzedawana pod nazwą „Legalon”. Następnie trafiła do Włoch (1971 r.) i Francji (1974 r.). Pierwszy patent dotyczący sylimaryny został zarejestrowany w 1973 r. – Dr Madaus & Co.

dr Henryk Różański